Σεμίνα Διγενή
Πού να φανταζόταν ο Τσέχωφ όταν έγραφε -πριν από 123 χρόνια- για έναν κόσμο που κατέρρεε γύρω του, ότι μιλούσε και για τον δικό μας κόσμο. Για τα σπίτια μας, τις μνήμες μας και τις ζωές που βγαίνουν στο σφυρί.
Ότι ο ήχος των τσεκουριών που γκρέμιζαν έναν ολόκληρο κόσμο, θα αντηχούσε πάλι, έναν αιώνα αργότερα, τόσο ανατριχιαστικός!
Μόνο που σήμερα τα τσεκούρια έχουν αλλάξει μορφή. Έγιναν εξώσεις,πλειστηριασμοί, επενδυτικά σχέδια, τραπεζικά κατασχετήρια και εξακολουθούν να ξεριζώνουν ό,τι πολυτιμότερο έχει ο άνθρωπος, το σπίτι του, τις μνήμες του, τις ρίζες του, το δικαίωμά του να ζει και να ονειρεύεται. Ο «Βυσσινόκηπός» του δεν μιλά μόνο για τον προεπαναστατικό κόσμο των ξεπεσμένων και άπραγωναριστοκρατών, των αργόσχολων μεγαλοκτηματιών, των δειλών και άβουλων ανθρώπων που ρημάχτηκαν. Μιλά, με τρομακτική επικαιρότητα, για έναν κόσμο που εξακολουθεί να θυσιάζει ανθρώπινες ζωές στον βωμό του κέρδους.
Πού να φανταζόταν ο Τσέχωφ όταν έγραφε -πριν από 123 χρόνια- για έναν κόσμο που κατέρρεε γύρω του, ότι μιλούσε και για τον δικό μας κόσμο. Για τα σπίτια μας, τις μνήμες μας και τις ζωές που βγαίνουν στο σφυρί.
Ότι ο ήχος των τσεκουριών που γκρέμιζαν έναν ολόκληρο κόσμο, θα αντηχούσε πάλι, έναν αιώνα αργότερα, τόσο ανατριχιαστικός!
Μόνο που σήμερα τα τσεκούρια έχουν αλλάξει μορφή. Έγιναν εξώσεις,πλειστηριασμοί, επενδυτικά σχέδια, τραπεζικά κατασχετήρια και εξακολουθούν να ξεριζώνουν ό,τι πολυτιμότερο έχει ο άνθρωπος, το σπίτι του, τις μνήμες του, τις ρίζες του, το δικαίωμά του να ζει και να ονειρεύεται. Ο «Βυσσινόκηπός» του δεν μιλά μόνο για τον προεπαναστατικό κόσμο των ξεπεσμένων και άπραγωναριστοκρατών, των αργόσχολων μεγαλοκτηματιών, των δειλών και άβουλων ανθρώπων που ρημάχτηκαν. Μιλά, με τρομακτική επικαιρότητα, για έναν κόσμο που εξακολουθεί να θυσιάζει ανθρώπινες ζωές στον βωμό του κέρδους.
Πλειστηριασμοί που αντέχουν στο χρόνο
Λίγο πριν από τις κοσμοϊστορικές επαναστατικές ανατροπές στη Ρωσία, ο Τσέχωφ γράφει για ένα πανέμορφο κτήμα, πνιγμένο στα χρέη, για μια οικογένεια που ξεσπιτώνεται, για ανθρώπους με τελματωμένες ζωές, που αδυνατούν να καταλάβουν ότι ο κόσμος τους τελειώνει. Και, κυρίως, για μια κοινωνία, όπου η αξία των πραγμάτων δεν μετριέται με όσα σημαίνουν για τους ανθρώπους, αλλά με όσα μπορούν να αποφέρουν σε χρήμα. Γράφει όμως, με κατανόηση και συμπόνια για τις αυταπάτες και τις φαντασιώσεις αυτών των ανθρώπων, γιατί τους καταλαβαίνει. Τους ξέρει.
Κι ο βυσσινόκηπος δεν είναι απλώς ένα κτήμα. Είναι η παιδική ηλικία, είναι όσοι έφυγαν, αλλά εξακολουθούν να κατοικούν στη μνήμη, είναι τα καλοκαίρια που δεν επιστρέφουν, οι φωνές που έμειναν στα δωμάτια. Όλα όσα δεν μπορούν να αποτιμηθούν σε κανένα χρηματιστήριο. Κι όμως, όλα αυτά βγαίνοθν σε πλειστηριασμό. Πόσο ανατριχιαστικά γνώριμη αυτή η λέξη!
Στη Ρωσία του Τσέχωφ, η παλιά αριστοκρατία παρακμάζει. Οι κοινωνικές σχέσεις μεταβάλλονται, το κεφάλαιο αποκτά νέους εκπροσώπους, η γη μετατρέπεται σε πεδίο επιχειρηματικής εκμετάλλευσης. Ο γιος πρώην δουλοπάροικου, αγοράζει το κτήμα. Δεν βλέπει στα ανθισμένα δέντρα την ομορφιά τους. Βλέπει την οικονομική τους αξιοποίηση. Αλλάζει ο ιδιοκτήτης. Δεν καταργείται η εξουσία της ιδιοκτησίας. Αυτό είναι και το συγκλονιστικά σύγχρονο στοιχείο του έργου.
Η πολιτική ευφυΐα του Τσέχωφ
Οι βυσσινόκηποι διατρέχουν τους αιώνες και βρίσκονται παντού στις γειτονιές, στα διαμερίσματα που χάνονται από χρέη, στις οικογένειες που ζουν με τον φόβο του πλειστηριασμού. Βρίσκονται στις πολυκατοικίες που μετατρέπονται σε επενδυτικά προϊόντα, στις γειτονιές που παραδίδονται στους τουρίστες, στις πόλεις που γίνονται ολοένα πιο αφιλόξενες για τους ίδιους τους κατοίκους τους.
Το σημερινό τσεκούρι δεν κόβει μόνο δέντρα. Κόβει κοινωνικούς δεσμούς, ξεριζώνει ανθρώπους, διαλύει τη συλλογική μνήμη. Και το πιο εξοργιστικό; Όλα αυτά βαφτίζονται «ανάπτυξη».
Ο Τσέχωφ δεν εξιδανικεύει την παλιά αριστοκρατία. Γνωρίζει ότι η ομορφιά του κτήματος στηρίχθηκε κάποτε στην εκμετάλλευση των δουλοπάροικων. Ο πόνος του για όσα χάνονται δεν γίνεται νοσταλγία για την κοινωνική αδικία. Αυτή είναι η μεγάλη πολιτική ευφυΐα του. Μας υποχρεώνει να κοιτάξουμε πέρα από την εναλλαγή των ιδιοκτητών. Να αναρωτηθούμε ποιος δημιουργεί τον πλούτο, ποιος τον καρπώνεται και ποιος τελικά πληρώνει το τίμημα. Γιατί μια κοινωνία που θυσιάζει την ανθρώπινη ζωή στον βωμό της κερδοφορίας δεν προοδεύει. Απλώς εκσυγχρονίζει τη βαρβαρότητά της.Κι έπειτα έρχεται το θέατρο. Αυτή η σπάνια στιγμή, όπου ένα σπουδαίο κείμενο συναντά πάνω στη σκηνή, ανθρώπους ικανούς να του δώσουν ξανά ζωή. Να φτιάξουν μια παράσταση που θα ανθίσει μέσα μας.
Τραγωδία, χιούμορ, τρυφερότητα και κοινωνική σύγκρουση
Παρακολούθησα τον «Βυσσινόκηπο» στο Θέατρο "Κάτια Δανδουλάκη" και έφυγα βαθιά συγκινημένη. Όχι μόνο από την ομορφιά του έργου, αλλά από την ευαισθησία, την καλλιτεχνική ποιότητα και τη σπαρακτική αλήθεια αυτής της ξεχωριστής παράστασης, με δυνατό το ατού της δύναμης του αισθαντικού λόγου, στην απόδοση του Μάριου Πλωρίτη. Η Σοφία Σπυράτου υπογράφει μια σκηνοθεσία με ποιητική δύναμη, θεατρική ευφυΐα και βαθιά κατανόηση του τσεχοφικού σύμπαντος. Αναδεικνύει τη λεπτή ισορροπία ανάμεσα στο χιούμορ και την τραγωδία, στην τρυφερότητα και την κοινωνική σύγκρουση, χωρίς να καταφεύγει σε εύκολους συναισθηματισμούς.
Η Λιούμπα Αντρέγεβνα της Κάτιας Δανδουλάκη, δεν χρειάστηκε να υψώσει τη φωνή για να μας ραγίσει την καρδιά. Εύθραυστη, αντιφατική, γοητευτική, προσπαθούσε να κρατηθεί από έναν κόσμο, ο οποίος της γλίστρησε οριστικά από τα χέρια. Κάθε σιωπή της είχε βάρος. Κάθε βλέμμα της κουβαλούσε μια ολόκληρη χαμένη ζωή.
Εξαιρετικοί και οι: Λεωνίδας Κακούρης, Μελέτης Ηλίας, Χρήστος Πλαΐνης, Ιωάννα Ασημακοπούλου, Χάρης Φλέουρας, Ευγενία Ξυγκόρου, Νάνσυ Μπούκλη, Γιώργος Νούσης και Γιάννης Λατουσάκης. Στο ρόλο της σαρωτικής Σαρλότα Ιβάνοβνα, έλαμψε η Κατιάνα Μπαλανίκα, ενώ την επιθανάτια "αυλαία" έκλεισε ο γερο-υπηρέτης του Τάκη Παπαματθαίου.
Μοναδικές ερμηνείες, γεμάτες ευαισθησία και φλόγα. Ενα θαυμάσιο ερμηνευτικό σύνολο πρωταγωνιστών. Μια παράσταση υψηλής τέχνης και σπάνιας αισθητικής συνοχής, από εκείνες που δεν τελειώνουν όταν πέφτει η αυλαία. Φεύγοντας, εξακολουθείς να ακούς τα τσεκούρια να ανεβοκατεβαίνουν. Να νιώθεις το "πένθος" που περιέχει η κατάρρευση ενός κόσμου οριστικά διαλυμένου και παθητικού στην πτώση του, αλλά και τους πανηγυρισμούς των νέων ιδιοκτητών της γης των τελευταίων απογόνων της φεουδαρχίας.
Χρωστάμε εξηγήσεις
Κι όμως, την ίδια στιγμή, μετά απ' όσα είδες, καταλήγεις να σκέφτεσαι πως, όσο υπάρχουν άνθρωποι που αντιστέκονται στο ξερίζωμα της ζωής τους, κανένας κήπος δεν έχει χαθεί οριστικά.
Και κάτι ακόμα.
Η εποχή μας χρωστάει εξηγήσεις στον «Βυσσινόκηπο» του ανθρώπου που άλλαξε για πάντα το θέατρο. Όχι γιατί δεν κατάλαβε το έργο του Τσέχωφ, αλλά γιατί το κατάλαβε και δεν διδάχτηκε τίποτα. Γιατί η Ιστορία προχώρησε, η επιστήμη θριάμβευσε, ο άνθρωπος κατέκτησε το Διάστημα, αλλά δεν κατάφερε ακόμη να εξασφαλίσει για όλους μια θέση πάνω στη Γη. Κι αυτή είναι ίσως η πιο πικρή, η πιο ανελέητη ειρωνεία του μεγάλου Ρώσου δραματουργού, ότι το μέλλον, που οι ήρωές του περίμεναν με τόση λαχτάρα, έφτασε. Αλλά δεν ήταν το μέλλον που ονειρεύονταν.


Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου