Χρήστος Κάτσικας
Θα οδηγούσες 100 χιλιόμετρα την ημέρα για να κάνεις μάθημα στους μαθητές σου; Αν αναρωτιέστε πώς μένουν ανοιχτά σχολεία, κυρίως Δημοτικά, σε δυσπρόσιτες ορεινές περιοχές αλλά και σε πολύ μικρά νησιά, αυτά που χαρακτηρίζουμε νησιά της άγονης γραμμής, η απάντηση είναι μία: Μένουν ανοιχτά χάρη στην τρέλα και στην αυταπάρνηση των εκπαιδευτικών. Δημόσιων λειτουργών, δηλαδή, που έχουν κατασυκοφαντηθεί στην Ελλάδα. Κάπως έτσι, πυκνά συχνά μαθαίνουμε για τροχαία με θύματα εκπαιδευτικούς που κάνουν καθημερινά πολλές δεκάδες χιλιόμετρα για να μετακινηθούν στο σχολείο ή στα σχολεία όπου υπηρετούν.
Γνωρίζουμε άραγε πόσοι εκπαιδευτικοί τραυματίζονται ή χάνουν τη ζωή τους πηγαίνοντας απλώς στη δουλειά τους; Πόσοι ξεκινούν χαράματα με έναν καφέ στο χέρι, διασχίζοντας δεκάδες ή και εκατοντάδες χιλιόμετρα για να φτάσουν σε μια σχολική αίθουσα;
Πίσω από κάθε «καλημέρα, παιδιά» προηγείται συχνά μια διαδρομή αγωνίας.
Πριν κάμποσο καιρό,
τρεις γυναίκες εκπαιδευτικοί τραυματίστηκαν σοβαρά στον οδικό άξονα Φλώρινας–Καστοριάς. Ένα ακόμη περιστατικό που πέρασε στα ψιλά. Στον ίδιο άξονα, όπως καταγγέλλει ο Σύλλογος Εκπαιδευτικών Ν. Καστοριάς, δεκάδες συνάδελφοι διανύουν καθημερινά μεγάλες αποστάσεις «κάτω από επικίνδυνες συνθήκες», με παγετό, καθιζήσεις και κατολισθήσεις που μετατρέπουν τον δρόμο σε παγίδα.
Λίγους μήνες νωρίτερα, τρεις εκπαιδευτικοί τραυματίστηκαν καθ’ οδόν προς το Εργαστήριο Επαγγελματικής Εκπαίδευσης Σητείας, όταν αυτοκίνητο από το αντίθετο ρεύμα έπεσε πάνω τους μετά από στροφή. Η Ειρήνη, μητέρα ενός μωρού 20 μηνών. Η Ελπινίκη, στην αρχή της κοινής ζωής με τον σύντροφό της. Η Κατερίνα, που για τέταρτη χρονιά άφηνε πίσω την οικογένειά της για να υπηρετήσει την ειδική αγωγή.
Και λίγο παλιότερα, στον δρόμο Πατρών–Πύργου, δύο καθηγητές του Γενικό Λύκειο Λεχαινών, ο Νίκος Ρόδης και ο Δημήτρης Βασιλακόπουλος, δεν επέστρεψαν ποτέ στα σπίτια τους. Πατέρες, συνάδελφοι, άνθρωποι που έκαναν απλώς τη διαδρομή προς το σχολείο τους.
Δεν πρόκειται για μεμονωμένα γεγονότα. Είναι η σκοτεινή όψη μιας χρόνιας πραγματικότητας: οι ατελείωτες μετακινήσεις για συμπλήρωση ωραρίου, οι τοποθετήσεις σε δύο και τρία σχολεία, οι αποστάσεις που αγγίζουν τα 100 ή και 200 χιλιόμετρα ημερησίως.
«Κάνουμε τον σταυρό μας και μπαίνουμε στο αυτοκίνητο», λέει νηπιαγωγός από ορεινή περιοχή της Αχαΐας.
Δεν γνωρίζουμε αν υπάρχει άλλη ομάδα εργαζομένων που να εργάζεται σε 2 και 3 μέρη διαφορετικά ή που να αναγκάζεται να κάνει καθημερινή 50, 100 ή και 200 χιλιόμετρα. «Πριν από χρόνια, κάθε μέρα έκανα 250 χιλιόμετρα Αθήνα - Ορχομενός - Αθήνα. Ξεκινούσα στις 6 το πρωί από τη Δάφνη για τον Ορχομενό όπου είχα διοριστεί καθηγητής στο Γυμνάσιο. Περίπου 125 χιλιόμετρα, έφτανα συνήθως ένα τέταρτο πριν χτυπήσει το κουδούνι για να αρχίσει το μάθημα. Νωρίς το μεσημέρι έπαιρνα τον δρόμο της επιστροφής για Αθήνα. Αλλα 125 χιλιόμετρα. Επρεπε να είμαι σπίτι πριν από τις 5 μ.μ., γιατί τότε έφευγε η σύζυγος για δουλειά και έπρεπε να βρίσκομαι με τον γιο μου που ήταν δυο ετών». Αυτά μας είπε ο καθηγητής Χ.Κ. και είναι μια από τις χιλιάδες περιπτώσεις καθηγητών, δασκάλων και νηπιαγωγών που για χρόνια ολόκληρα οδηγούν κάθε μέρα δεκάδες και εκατοντάδες χιλιόμετρα για να φτάσουν στο σχολείο.
Στη Ήπειρο, οι Σύλλογοι Εκπαιδευτικών και οι τοπικές ΕΛΜΕ καταγγέλλουν κατολισθήσεις, λακκούβες, καθιζήσεις, δρόμους χωρίς φωτισμό. Στην Αιτωλοακαρνανία, η κατολίσθηση στη Συκούλα έκλεισε την Ιόνια Οδό και ανάγκασε τους εκπαιδευτικούς να διέρχονται από παλαιούς, επικίνδυνους άξονες. Στην Εγνατία Οδό, τα διόδια αυξήθηκαν και η κυκλοφορία συχνά διεξάγεται σε μία λωρίδα, δημιουργώντας ουρές και επιπλέον κινδύνους.
Η Α΄ ΕΛΜΕ Θεσσαλονίκης μιλά για «εξευτελιστικά» οδοιπορικά. Η αποζημίωση ανά χιλιόμετρο δεν καλύπτει ούτε το κόστος καυσίμων. Συχνά υπολογίζεται η μικρότερη δυνατή απόσταση ή θεωρείται ότι «υπάρχει αστική συγκοινωνία», ανεξαρτήτως δρομολογίων. Το αποτέλεσμα; Ο μισθός των νεοδιόριστων και των αναπληρωτών να ροκανίζεται από βενζίνη, διόδια, φθορά οχήματος.
Οι εκπαιδευτικοί αντιμετωπίζονται σαν «μετακινούμενες μονάδες», καλύπτοντας κενά σε διαφορετικές σχολικές μονάδες μέσα στην ίδια ημέρα. Πίσω από αυτή τη διοικητική γλώσσα κρύβονται άνθρωποι που οδηγούν κουρασμένοι, πιεσμένοι, συχνά σε κακοσυντηρημένο οδικό δίκτυο. Και η κόπωση είναι ένας από τους βασικούς παράγοντες τροχαίων ατυχημάτων.
Το ερώτημα δεν είναι μόνο οικονομικό. Είναι βαθιά ανθρώπινο και πολιτικό. Πώς είναι δυνατόν η πρόσβαση στο σχολείο να συνιστά καθημερινό ρίσκο ζωής; Πώς μπορεί η Πολιτεία να μιλά για αναβάθμιση της εκπαίδευσης, όταν δεν διασφαλίζει την ασφαλή μετάβαση των λειτουργών της;
Κι όμως, παρά το βάρος, τα σχολεία στις ορεινές περιοχές και στα μικρά νησιά παραμένουν ανοιχτά. Παραμένουν ανοιχτά χάρη στην αυταπάρνηση αυτών που επιμένουν να διανύουν τον δρόμο. Εκείνων που, παρά τα χαμηλά οδοιπορικά και τα απλησίαστα ενοίκια, επιλέγουν να σταθούν μπροστά σε μια τάξη.
Η άλλη πλευρά αυτής της δύσκολης ιστορίας είναι η ίδια η στάση των εκπαιδευτικών. Δεν μετατρέπουν την πικρία σε παραίτηση. Μετατρέπουν την απόσταση σε γέφυρα. Κάθε διαδρομή είναι μια έμπρακτη απόδειξη ότι η εκπαίδευση δεν είναι αφηρημένη έννοια, αλλά πράξη καθημερινής ευθύνης.
Αυτό όμως δεν αρκεί. Η αναγνώριση δεν μπορεί να εξαντλείται σε λόγια. Απαιτούνται άμεσες παρεμβάσεις: ουσιαστική συντήρηση του οδικού δικτύου, μείωση των πολλαπλών μετακινήσεων, πραγματική και αξιοπρεπής χιλιομετρική αποζημίωση, δωρεάν και ασφαλής μετακίνηση για όσους υπηρετούν σε απομακρυσμένες περιοχές.
Δεν πρέπει να περιμένουμε το επόμενο δυστύχημα για να θεωρήσουμε αυτονόητο ότι ο δρόμος προς το σχολείο οφείλει να είναι ασφαλής.
Η κοινωνία οφείλει να δει πίσω από τα στατιστικά: να δει την Ειρήνη, την Ελπινίκη, την Κατερίνα. Να θυμηθεί τον Νίκο και τον Δημήτρη. Να ακούσει τη φωνή εκείνων που κάθε πρωί βάζουν μπροστά τη μηχανή με μια μικρή αγωνία και μια μεγάλη αίσθηση καθήκοντος.
Η εκπαίδευση είναι φως. Αλλά για να φτάσει αυτό το φως στην πιο απομακρυσμένη γωνιά της χώρας, κάποιος πρέπει πρώτα να διασχίσει το σκοτάδι του δρόμου. Και αυτό το σκοτάδι δεν είναι φυσικό φαινόμενο. Είναι ευθύνη που μπορεί —και πρέπει— να φωτιστεί.
