Χρύσα Κακατσάκη
Διάβασα σε φίλη ότι έχει ενστάσεις κατά πόσο το «Πότε θα κάνει ξαστεριά» πρέπει να ακούγεται στις διαδηλώσεις και τις λαϊκές κινητοποιήσεις. Κι αυτό γιατί μιλάει για μια άγρια βεντέτα την περίοδο της Ενετοκρατίας, προαναγγέλλοντας λουτρό αίματος. Υπάρχουν βεβαια κι άλλες εκδοχές για την καταγωγή του, αλλά ας δεχτούμε την επικρατέστερη. Όντως οι στίχοι «να κάνω μάνες δίχως γιους, γυναίκες δίχως άντρες» είναι σκληροί , εκφράζουν όμως την ρεαλιστική διάστασή του «εθίμου».
Ωστόσο, ο Γ. Ανδρειωμένος στην ομώνυμη μελέτη του αναλύει διεξοδικά πώς αυτό το δημοφιλές ριζίτικο άλλαξε σταδιακά περιεχόμενο και συνδέθηκε με τους αγώνες τω Κρητικών . Θεωρήθηκε ηρωικό, το τραγουδούσαν οι εξεγερμένοι της Μονής Αρκαδίου, αργότερα στον Μακεδονικό Αγώνα, στους Βαλκανικούς Πολέμους, στη Μάχη της Κρήτης και στη Γερμανική Κατοχή από τις αντιστασιακές ομάδες, επιφέροντας τις αναγκαίες αλλαγές για την προσαρμογή του στη νέα περίσταση: «… Να κατέβω στο Μάλεμε, στην αεροκαθέστρα/να πολεμήσω Γερμανούς και Έλληνες προδότες».
Το θεμα είναι γενικότερο. Υπάρχουν δεκάδες παραδείγματα τραγουδιών που για αλλού ξεκίνησαν και αλλού η ζωή τα πήγε. Το «Γριβα μ’ σε θέλει ο βασιλιάς " ήταν αρχικά αντιμοναρχικό που στρεφόταν κατά του Όθωνα και στον 20ο αιώνα το οικειοποιήθηκαν οι βασιλοφρονες. Το «Τρελε Τσιγγάνε» της Ι. Γεωργακοπούλου είναι ένας θρηνητικός αποχαιρετισμός σε αντάρτη του ΕΛΑΣ που σκοτώθηκε από τους Γερμανούς, αλλά για λόγους λογοκρισίας ‘μεταμφιέστηκε» σε ερωτικό. Πάνω στη μελωδία του έγραψε ο Μ. Χατζιδάκις το «αγάπη που ‘γινες δίκοπο μαχαίρι».
Το “bella ciao” το σιγοτραγουδούσαν οι γυναίκες που δούλευαν στους ορυζώνες του Πάδου στις αρχές του προηγούμενου αιώνα. Τροποποιήθηκαν ελαφρώς οι στίχοι και στον Β Παγκόσμιο Πόλεμο ταυτίστηκε με τον αντιφασιστικό αγώνα των Ιταλών. Πριν μερικά χρόνια έγινε παγκόσμιο σουξέ μέσω της ισπανικής σειράς La casa de Papel, που αφηγείται μια ληστεία τραπεζας.
Τα τραγούδια , όπως και η τέχνη εν γένει , είναι οργανισμοί που δημιουργούνται σε συγκεκριμένο κοινωνικό, πολιτικό και πολιτισμικό πλαισιο, μεταλλάσσονται, αυτονομούνται , πεθαίνουν , ξαναγεννιούνται. μετατοπίζονται νοηματικά και προσαρμόζονται σε νέες καταστάσεις όταν οι συγκυρίες το επιβάλλουν.
Συνοψίζουμε : Η πολιτική ορθότητα και οι υπερβολές της τις περισσότερες φορές αποτελεί μια γλωσσοκάθαρση (κατά το εθνοκάθαρση), μια αστυνόμευση της σκέψης που με την επικράτησή της τα τελευταία χρόνια δεν έκανε τον κόσμο μας αγγελικά πλασμένο. Η γλώσσα δεν είναι ηθικό μανιφέστο. Διαχειρίζεται νοήματα, καταγράφοντας σαν καλή γραμματέας τις κοινωνικές και πολιτικές συνθήκες σε κάθε εποχή. Η μεταχρονολόγηση αυτών των συνθηκών όχι μόνο αλλοιώνει την Ιστορία αλλά επιβάλλει μια μεταμοντέρνα (αυτό) λογοκρισία, πρώτη ξαδέλφη της υποκρισίας.
Να απαγορευθεί λοιπόν ο Μενούσης, γιατί αναφέρεται σε γυναικοκοτονία και ο Αράπης του Ζαμπέτα γιατί είναι ρατσιστικό. Να αφαιρεθεί από την Ιλιαδα η σκηνή που σκυλοβρίζονται ο Αγαμέμνονας με τον Αχιλλέα, αφού δεν τηρούν τους κανόνες πολιτικής ορθότητας στον δημόσιο λόγο. Να μετονομάσουμε τον Δωδεκάλογο του Γύφτου του Παλαμά σε Δωδεκάλογο του Ρομά, τον Αράπη στα Ψηλά Βουνά του Παπαντωνίου σε Έγχρωμο κλπ.
Ο αριστοκρατικός καθωσπρεπισμός που αποκαλεί πχ τις υπηρέτριες οικιακές βοηθούς δεν τις απαλλάσσει από το σφουγγάρισμα. Το θηλυκό «προσφύγισσα» από μόνο του δεν θα απαλυνει τον πόνο του ξεριζωμού της. Η κορεκτίλα επομένως που σκανάρει τα λόγια μας ακόμα και στις φιλικές μας συναναστροφές για να εξακριβωθεί η αντισηπτική τους ιδιότητα, που στερεί το χιούμορ και δεν λαμβάνει υπόψη της το επικοινωνιακό περιβάλλον και τις περιστάσεις οδηγεί σε μια ομοιομορφία που εν τέλει καταργεί την διαφορετικότητα που υπερασπίζεται.
Υ/ Γ Η Νέα Ομιλία στο 1984 του Οργουελ ήταν χαρακτηριστικό αυταρχικού καθεστώτος.
Σ.Σ.:Το πόσο υποκριτικές είναι αυτές οι υπερβολές της πολιτικής ορθότητας ειχε φανεί με την Α. Πρωτοψάλτη. Αφαίρεσε τη λέξη «χοντρή» από τον Άδωνη του Σ. Κραουνάκη, δεν είχε όμως πρόβλημα να περιφέρεται με την καρότσα έξω από το Μαξίμου στην περίοδο του κόβιντ
Και κάτι τελευταίο για να γελάσουμε . Πριν λίγες μέρες ανέβασα κάτι για την δολοφονημένη κοπέλα στον Άγιο Παντελεήμονα και κάπου έγραψα: Έρχομαι από την Αραπιά». Μου έστειλε μήνυμα διαδικτυακός φίλος να το βγάλω, γιατί είναι ρατσιστικό . Προφανώς δεν ήξερε ότι το ερχόμαστε από την Αραπιά είναι από τον «Τελευταίο σταθμό» του Σεφέρη που μιλάει για τους πρόσφυγες . Αγνόησε λοιπόν ο φίλος το περιεχόμενο του ποστ που προσπάθησα να το κάνω τρυφερό και αγαπησιάρικο και πιάστηκε από μια λέξη . Γι’ αυτό λέω μήπως έχουμε χάσει το μέτρο; Όποιος ακούει την Ξαστεριά σκέφτεται τους αρχικούς στίχους ή αυτό που σηματοδοτεί και που τόσο τέλεια απέδωσε με τη λεβεντιά του ο Ξυλούρης;
Χρύσα Κακατσάκη εκπαιδευτικός
Διάβασα σε φίλη ότι έχει ενστάσεις κατά πόσο το «Πότε θα κάνει ξαστεριά» πρέπει να ακούγεται στις διαδηλώσεις και τις λαϊκές κινητοποιήσεις. Κι αυτό γιατί μιλάει για μια άγρια βεντέτα την περίοδο της Ενετοκρατίας, προαναγγέλλοντας λουτρό αίματος. Υπάρχουν βεβαια κι άλλες εκδοχές για την καταγωγή του, αλλά ας δεχτούμε την επικρατέστερη. Όντως οι στίχοι «να κάνω μάνες δίχως γιους, γυναίκες δίχως άντρες» είναι σκληροί , εκφράζουν όμως την ρεαλιστική διάστασή του «εθίμου».
Ωστόσο, ο Γ. Ανδρειωμένος στην ομώνυμη μελέτη του αναλύει διεξοδικά πώς αυτό το δημοφιλές ριζίτικο άλλαξε σταδιακά περιεχόμενο και συνδέθηκε με τους αγώνες τω Κρητικών . Θεωρήθηκε ηρωικό, το τραγουδούσαν οι εξεγερμένοι της Μονής Αρκαδίου, αργότερα στον Μακεδονικό Αγώνα, στους Βαλκανικούς Πολέμους, στη Μάχη της Κρήτης και στη Γερμανική Κατοχή από τις αντιστασιακές ομάδες, επιφέροντας τις αναγκαίες αλλαγές για την προσαρμογή του στη νέα περίσταση: «… Να κατέβω στο Μάλεμε, στην αεροκαθέστρα/να πολεμήσω Γερμανούς και Έλληνες προδότες».
Το θεμα είναι γενικότερο. Υπάρχουν δεκάδες παραδείγματα τραγουδιών που για αλλού ξεκίνησαν και αλλού η ζωή τα πήγε. Το «Γριβα μ’ σε θέλει ο βασιλιάς " ήταν αρχικά αντιμοναρχικό που στρεφόταν κατά του Όθωνα και στον 20ο αιώνα το οικειοποιήθηκαν οι βασιλοφρονες. Το «Τρελε Τσιγγάνε» της Ι. Γεωργακοπούλου είναι ένας θρηνητικός αποχαιρετισμός σε αντάρτη του ΕΛΑΣ που σκοτώθηκε από τους Γερμανούς, αλλά για λόγους λογοκρισίας ‘μεταμφιέστηκε» σε ερωτικό. Πάνω στη μελωδία του έγραψε ο Μ. Χατζιδάκις το «αγάπη που ‘γινες δίκοπο μαχαίρι».
Το “bella ciao” το σιγοτραγουδούσαν οι γυναίκες που δούλευαν στους ορυζώνες του Πάδου στις αρχές του προηγούμενου αιώνα. Τροποποιήθηκαν ελαφρώς οι στίχοι και στον Β Παγκόσμιο Πόλεμο ταυτίστηκε με τον αντιφασιστικό αγώνα των Ιταλών. Πριν μερικά χρόνια έγινε παγκόσμιο σουξέ μέσω της ισπανικής σειράς La casa de Papel, που αφηγείται μια ληστεία τραπεζας.
Τα τραγούδια , όπως και η τέχνη εν γένει , είναι οργανισμοί που δημιουργούνται σε συγκεκριμένο κοινωνικό, πολιτικό και πολιτισμικό πλαισιο, μεταλλάσσονται, αυτονομούνται , πεθαίνουν , ξαναγεννιούνται. μετατοπίζονται νοηματικά και προσαρμόζονται σε νέες καταστάσεις όταν οι συγκυρίες το επιβάλλουν.
Συνοψίζουμε : Η πολιτική ορθότητα και οι υπερβολές της τις περισσότερες φορές αποτελεί μια γλωσσοκάθαρση (κατά το εθνοκάθαρση), μια αστυνόμευση της σκέψης που με την επικράτησή της τα τελευταία χρόνια δεν έκανε τον κόσμο μας αγγελικά πλασμένο. Η γλώσσα δεν είναι ηθικό μανιφέστο. Διαχειρίζεται νοήματα, καταγράφοντας σαν καλή γραμματέας τις κοινωνικές και πολιτικές συνθήκες σε κάθε εποχή. Η μεταχρονολόγηση αυτών των συνθηκών όχι μόνο αλλοιώνει την Ιστορία αλλά επιβάλλει μια μεταμοντέρνα (αυτό) λογοκρισία, πρώτη ξαδέλφη της υποκρισίας.
Να απαγορευθεί λοιπόν ο Μενούσης, γιατί αναφέρεται σε γυναικοκοτονία και ο Αράπης του Ζαμπέτα γιατί είναι ρατσιστικό. Να αφαιρεθεί από την Ιλιαδα η σκηνή που σκυλοβρίζονται ο Αγαμέμνονας με τον Αχιλλέα, αφού δεν τηρούν τους κανόνες πολιτικής ορθότητας στον δημόσιο λόγο. Να μετονομάσουμε τον Δωδεκάλογο του Γύφτου του Παλαμά σε Δωδεκάλογο του Ρομά, τον Αράπη στα Ψηλά Βουνά του Παπαντωνίου σε Έγχρωμο κλπ.
Ο αριστοκρατικός καθωσπρεπισμός που αποκαλεί πχ τις υπηρέτριες οικιακές βοηθούς δεν τις απαλλάσσει από το σφουγγάρισμα. Το θηλυκό «προσφύγισσα» από μόνο του δεν θα απαλυνει τον πόνο του ξεριζωμού της. Η κορεκτίλα επομένως που σκανάρει τα λόγια μας ακόμα και στις φιλικές μας συναναστροφές για να εξακριβωθεί η αντισηπτική τους ιδιότητα, που στερεί το χιούμορ και δεν λαμβάνει υπόψη της το επικοινωνιακό περιβάλλον και τις περιστάσεις οδηγεί σε μια ομοιομορφία που εν τέλει καταργεί την διαφορετικότητα που υπερασπίζεται.
Υ/ Γ Η Νέα Ομιλία στο 1984 του Οργουελ ήταν χαρακτηριστικό αυταρχικού καθεστώτος.
Σ.Σ.:Το πόσο υποκριτικές είναι αυτές οι υπερβολές της πολιτικής ορθότητας ειχε φανεί με την Α. Πρωτοψάλτη. Αφαίρεσε τη λέξη «χοντρή» από τον Άδωνη του Σ. Κραουνάκη, δεν είχε όμως πρόβλημα να περιφέρεται με την καρότσα έξω από το Μαξίμου στην περίοδο του κόβιντ
Και κάτι τελευταίο για να γελάσουμε . Πριν λίγες μέρες ανέβασα κάτι για την δολοφονημένη κοπέλα στον Άγιο Παντελεήμονα και κάπου έγραψα: Έρχομαι από την Αραπιά». Μου έστειλε μήνυμα διαδικτυακός φίλος να το βγάλω, γιατί είναι ρατσιστικό . Προφανώς δεν ήξερε ότι το ερχόμαστε από την Αραπιά είναι από τον «Τελευταίο σταθμό» του Σεφέρη που μιλάει για τους πρόσφυγες . Αγνόησε λοιπόν ο φίλος το περιεχόμενο του ποστ που προσπάθησα να το κάνω τρυφερό και αγαπησιάρικο και πιάστηκε από μια λέξη . Γι’ αυτό λέω μήπως έχουμε χάσει το μέτρο; Όποιος ακούει την Ξαστεριά σκέφτεται τους αρχικούς στίχους ή αυτό που σηματοδοτεί και που τόσο τέλεια απέδωσε με τη λεβεντιά του ο Ξυλούρης;
Χρύσα Κακατσάκη εκπαιδευτικός





















