Στο Μοναστηράκι, μέσα σε ένα παλιατζίδικο γεμάτο σκόνη και ξεχασμένα αντικείμενα, ο γιος μου, πέντε χρονών τότε, στάθηκε μπροστά σε έναν παλιό καθρέφτη. Το τζάμι ήταν θαμπό, γεμάτο λεκέδες και γρατζουνιές. Κοίταξε το είδωλό του και μου είπε.. «Μπαμπά, κοίτα… το πρόσωπό μου είναι βρώμικο.» Έβαλα πίσω στο σακουλάκι τη μισοφαγωμένη μου ζαμπονοτυρόπιτά και είπα από μέσα μου «ωπ τι είπε τώρα ο μικρός». Γιατί αυτό που έβλεπε δεν ήταν το πρόσωπό του, αλλά η βρωμιά στον καθρέφτη. Κι όμως, εκείνος το πήρε πάνω του.
Εκεί συνειδητοποίησα κάτι που στην ψυχολογία ονομάζουμε «καθρεπτισμό» (mirroring). Ο γονιός είναι αυτός που κρατά τον καθρέφτη μπροστά στο παιδί. Και ο καθρέφτης αυτός δεν είναι ποτέ ουδέτερος. Είναι φτιαγμένος από βλέμματα, κουβέντες, χαμόγελα αλλά και θυμό, σιωπές, κριτική, άγχος. Αν ο καθρέφτης είναι θολός από τα άλυτα τραύματα και τις εσωτερικές συγκρούσεις του γονιού, το παιδί δεν θα πει ποτέ «ο καθρέφτης είναι βρώμικος». Θα πει «εγώ είμαι βρώμικος», «εγώ είμαι το λάθος».
Έτσι γεννιέται το τραύμα στην αυτοεκτίμηση. Μέσα από έναν μηχανισμό εσωτερίκευσης (introjection), το παιδί παίρνει το βρώμικο είδωλο και το ενσωματώνει στην ταυτότητά του. Η εικόνα του εαυτού διαστρεβλώνεται, το παιδί μαθαίνει να βλέπει την αξία του μέσα από τις παραμορφώσεις του καθρέφτη. Γι’ αυτό και όταν ενηλικιωθεί, συχνά θα συνεχίσει να επιλέγει «βρώμικους καθρέφτες» σχέσεις που το υποτιμούν, ανθρώπους που το απορρίπτουν, εσωτερικές φωνές που το κατακρίνουν ασταμάτητα. Στην ψυχοδυναμική θεωρία, αυτό το φαινόμενο περιγράφεται ως «επανάληψη του οικείου» (repetition compulsion)ο άνθρωπος αναπαράγει αυτό που έμαθε, ακόμη κι αν τον πληγώνει, επειδή είναι το μόνο γνώριμο.
Κι εδώ..αφότου τελειώσω την ζαμπονοτυροπιτα μου..είναι που μπαίνει η θεραπεία. Ο θεραπευτής, μέσα από τη θεραπευτική συμμαχία γίνεται ο άνθρωπος που προσφέρει στον ενήλικα έναν καθαρό καθρέφτη. Μέσα από την ενσυναίσθηση, την αποδοχή και την κατανόηση, ο θεραπευτής επιτρέπει στον άνθρωπο να δει για πρώτη φορά τον εαυτό του χωρίς τις σκιές των άλλων. Να διαχωρίσει το πρόσωπό του από το τζάμι.
Και τότε μπορεί να καταλάβει ότι ποτέ δεν ήταν ο ίδιος το πρόβλημα ,ήταν ο καθρέφτης που ήταν βρώμικος. Κι εκεί, σαν το παιδί στο παλιατζίδικο, ανασαίνει και λέει με ανακούφιση..
«Δεν φταίω εγώ που δεν φαινόμουν όμορφος… απλώς με κοίταξα μέσα από βρώμικο καθρέφτη».
Ευάγγελος Ορφανίδης κλινικός ψυχολόγος
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου