Πριν από αρκετά χρόνια βρέθηκα σε ένα σχολείο της Λευκωσίας με παιδιά από χώρες της Αφρικής και της Μέσης Ανατολής. Παιδιά που είχαν περάσει σύνορα, πολέμους, βία, απώλειες. Κάποια είχαν δει ανθρώπους να ακρωτηριάζονται και να πεθαίνουν μπροστά στα μάτια τους. Κάποια είχαν ακούσει εκρήξεις πριν μάθουν καλά καλά να γράφουν το όνομά τους. Κάποια δεν γνώρισαν ποτέ γονείς. Αυτο που με συγκλόνισε περισσότερο δεν ήταν ότι ήταν «δύσκολα» παιδιά. Ήταν ότι το σώμα τους βρισκόταν στην τάξη, αλλά το νευρικό τους σύστημα ακόμα ζούσε στον πόλεμο.
Κάποιοι τα χαρακτήριζαν ατίθασα . Άλλοι επιθετικά. Άλλοι τα έβλεπαν αποσυρμένα, από συνδεδεμένα . Η αλήθεια είναι πως δεν ήταν ούτε το ένα ούτε το άλλο. Ήταν ετοιμοπόλεμα. Σαν οργανισμοί που είχαν μάθει πως ο κόσμος μπορεί να γίνει επικίνδυνος ανά πάσα στιγμή. Κοίταζαν γύρω τους σαν να έπρεπε συνεχώς να υπολογίζουν από πού θα έρθει η επόμενη απειλή. Άλλα πάγωναν, άλλα θύμωναν εύκολα, άλλα δεν μπορούσαν να συγκεντρωθούν ούτε για λίγα λεπτά. Όχι επειδή «δεν ήθελαν». Αλλά γιατί ο εγκέφαλος ενός παιδιού που έχει ζήσει τρόμο δεν οργανώνεται γύρω από τη μάθηση. Οργανώνεται γύρω από την επιβίωση.
Η ψυχολογία του τραύματος μάς δείχνει οτι το τραύμα δεν μένει στο παρελθόν σαν ανάμνηση. Εγγράφεται στο σώμα, στο νευρικό σύστημα, στον τρόπο που ο άνθρωπος αντιλαμβάνεται τον κόσμο. Ένα παιδί που μεγάλωσε μέσα στο χάος συχνά δυσκολεύεται να πιστέψει στην ασφάλεια ακόμα κι όταν αυτή υπάρχει. Γιατί το σώμα του έχει μάθει ότι η ηρεμία μπορεί να διακοπεί απότομα. Και όταν κουβαλάς μέσα σου πόλεμο, πολλές φορές αρχίζεις άθελά σου να τον αναπαράγεις προς τα έξω. Και κάπου εκεί κατάλαβα πόσο βαθιά ανθρώπινο και καθολικό είναι αυτό. Γιατί το ίδιο ακριβώς συμβαίνει και στις ενήλικες σχέσεις μας. Άνθρωποι που κουβαλούν μέσα τους παλιό χάος συχνά δημιουργούν χάος και στις σχέσεις τους. Όχι πάντα επειδή θέλουν να πληγώσουν. Αλλά γιατί το τραύμα ψάχνει μορφή. Ψάχνει τρόπο να εκφραστεί. Ένας άνθρωπος που έζησε συναισθηματική αστάθεια μπορεί να αισθάνεται παράξενα άβολα μέσα στην ηρεμία. Η ένταση του φαίνεται πιο γνώριμη από την ασφάλεια. Έτσι αρχίζει να σκανάρει, να αμφιβάλλει, να απομακρύνεται, να εκρήγνυται, να δοκιμάζει αν ο άλλος θα μείνει ή θα φύγει.
Πολλές φορές δεν μαλώνουμε μόνο με τον σύντροφό μας. Μαλώνουμε με φαντάσματα παλιών εμπειριών που ενεργοποιούνται μέσα μας. Με γονείς που δεν ήταν διαθέσιμοι. Με σπίτια που μύριζαν φόβο. Με στιγμές όπου κάποτε νιώσαμε αβοήθητοι. Και τότε το παρόν γεμίζει αντιδράσεις που μοιάζουν δυσανάλογες, αλλά στην πραγματικότητα είναι ηχώ ενός παλιού πολέμου που συνεχίζεται μέσα μας. Γι’ αυτό και η θεραπεία δεν είναι απλώς «να μάθεις να συμπεριφέρεσαι καλύτερα». Είναι να βοηθήσεις το νευρικό σου σύστημα να καταλάβει ότι ο πόλεμος τελείωσε. Ότι δεν χρειάζεται να ζεις συνέχεια σε επιφυλακή. Ότι η αγάπη δεν είναι μάχη, ούτε πεδίο επιβίωσης.
Ο άνθρωπος που κουβαλά μέσα του χάος δεν χρειάζεται κριτική. Χρειάζεται ασφάλεια. Χρειάζεται αγκαλιά. Χρειάζεται έναν χώρο όπου το τραύμα δεν θα χρειάζεται πια να φωνάζει για να γίνει αντιληπτό.
Ευάγγελος Ορφανιδης κλινικός ψυχολόγος
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου