Σκέφτομαι πόσο εύκολα επικαλούμαστε το ελληνικό ήθος και πόσο επιλεκτικά θυμόμαστε όσα μας δυσκολεύουν μέσα του. Ο Μέγας Αλέξανδρος έδωσε εντολή να ταφεί ο Δαρείος, ο αντίπαλός του, με τις τιμές που άρμοζαν σε βασιλιά. Στην τραγωδία του Σοφοκλή, η Αντιγόνη αψήφησε την εξουσία για να μη μείνει ο αδελφός της άταφος, ενώ στην Ιλιάδα ο Αχιλλέας παρέδωσε στον Πρίαμο το σώμα του Έκτορα και οι δύο άντρες έκλαψαν μαζί. Δεν ήταν ένας κόσμος αθωότητας, αλλά ακόμη και μέσα στην αγριότητά του μπορούσε να αναγνωριστεί ένα όριο,ο εχθρός παρέμενε άνθρωπος και ο νεκρός του δεν ήταν σκουπίδι. Αυτό είναι το ελληνικό ήθος και τίποτα λιγότερο.
Ύστερα διαβάζω ανθρώπους να πανηγυρίζουν, ναι χωρίς υπερβολή, κάτω από ειδήσεις θανάτου και αναρωτιέμαι τι ακριβώς υπερασπιζόμαστε όταν γράφουμε «καλά να πάθουν» και «να μη μείνει κανένας». Ποιο κομμάτι του πολιτισμού μας εκπροσωπεί αυτό το χαμόγελο μπροστά σε μια μάνα που θα παραλάβει το παιδί της νεκρό; Και πόσο βολικό είναι να επικαλούμαστε ολόκληρη την Ιστορία για να μη χρειαστεί να λογοδοτήσουμε για μία δική μας πρόταση; Ε, βέβαια, δεν θα καλέσουν εμάς να αναγνωρίσουμε τη σορό, ούτε θα χρειαστεί να καθίσουμε απέναντι από ένα παιδί και να του πούμε ότι ο πατέρας του δεν θα επιστρέψει απόψε, προσπαθώντας να του εξηγήσουμε το «ποτέ» χωρίς να διαλυθούμε. Εμείς θα πατήσουμε δημοσίευση και θα ρωτήσουμε τι έχει για βραδινό, ενώ κάπου αλλού ένας άνθρωπος θα παρακαλά να έχει γίνει λάθος στην αναγνώριση. Με τρομάζει αυτή η ευκολία μας, να μετατρέπουμε τη χειρότερη στιγμή της ζωής κάποιου σε ένα σχόλιο που γράψαμε μέχρι να ζεσταθεί το φαγητό. Κι όσο κι αν ψάχνω μια πιο ευγενική λέξη, στη σκατοψυχιά επιστρέφω. Ως ψυχολόγος οφείλω να προσπαθώ να καταλαβαίνω πώς φτάνει ένας άνθρωπος εκεί, αλλά η κατανόηση δεν με υποχρεώνει να του προσφέρω άλλοθι. Δεν είναι κάθε χαιρεκακία ένα τραύμα που ζητά αγκαλιά, ούτε κάθε σκληρότητα κρύβει έναν πληγωμένο άνθρωπο που «δεν ξέρει αλλιώς». Υπάρχουν πεποιθήσεις που καλλιεργούμε, συμπεριφορές που επιλέγουμε και ευθύνες που δεν εξαφανίζονται επειδή κάποτε υποφέραμε.
Εκεί θα ήθελα να σταθούμε λίγο, πριν αρχίσουμε τις γνωστές δικαιολογίες…τι ακριβώς ανακουφίζεται μέσα μας όταν πεθαίνει ένας άγνωστος που κατατάξαμε στους εχθρούς; Μήπως αισθανόμαστε ότι αποκαθίσταται κάτι από τη δική μας αδικία, χωρίς να αντέχουμε να παραδεχτούμε ότι απλώς προστέθηκε κι άλλη; Γιατί η δύσκολη δουλειά είναι να πενθήσουμε όσα χάσαμε και να διεκδικήσουμε όσα μας οφείλονται, χωρίς να χρειαζόμαστε έναν αθώο να πληρώσει τον λογαριασμό.
Αυτό γίνεται ακόμη δυσκολότερο όταν η παρέα χειροκροτεί, όταν η περιφρόνηση σε κάνει «δικό μας» και η συμπόνια σε βάζει να απολογείσαι. Κάπως έτσι εκπαιδεύουμε ο ένας τον άλλον να μη βλέπει πρόσωπα, μόνο καταγωγές, και μαθαίνουμε στα παιδιά μας ότι πριν λυπηθούν πρέπει να ελέγξουν ποιος πέθανε. Μετά θα τους μιλήσουμε για σεβασμό και θα απορήσουμε που δεν μας παίρνουν στα σοβαρά.
Δεν ζητώ από κανέναν να ξεχάσει την κατοχή, να διαγράψει ευθύνες ή να συγχωρέσει με το ζόρι. Αναρωτιέμαι όμως πόσο σεβόμαστε τελικά τους δικούς μας νεκρούς, όταν τους επιστρατεύουμε κάθε φορά που θέλουμε να δικαιολογήσουμε την απανθρωπιά μας. Γιατί αν χρειάζομαι το φέρετρο του παιδιού σου για να αισθανθώ καλύτερα με την Ιστορία μου, έχω πολλή δουλειά να κάνω με τον εαυτό μου προτού ξαναμιλήσω για ήθος.
Νιώθω αηδία όταν βλέπω ανθρώπους να καμαρώνουν για τη σκληρότητά τους και να απαιτούν να τη σεβαστούμε ως πατριωτισμό. Νιώθω όμως και φόβο, γιατί αύριο τα παιδιά μας θα καθίσουν δίπλα μας, θα μας ακούσουν και μπορεί να πιστέψουν ότι έτσι αγαπάς τον τόπο σου, ευχόμενος να μη γυρίσει ποτέ στο σπίτι του ο πατέρας ενός άλλου παιδιού.
Καλή φώτιση να έχουμε.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου