Αντικοτά η καλαμιά φιλεί το κυπαρίσσι

Ευάγγελος Αυδίκος

Μες στη γενική αναταραχή των ημερών με τις απεργίες και τις διαδηλώσεις βρέθηκε χώρος και για την ημέρα του αγίου Βαλεντίνου. Είν’ αλήθεια πως τα τελευταία χρόνια έχασε τη λάμψη της. Εισαγόμενη η γιορτή, μόλο που η Κρήτη αντιπροτείνει τον Υάκινθο-χωρίς τη συνοδεία της κατσούνας. Είναι η δύναμη του συναισθήματος που τρυπώνει στις καρδιές των ανθρώπων και γίνεται έγνοια για τον διπλανό. Για τον/την σύντροφο αλλά και για τον συνάνθρωπο. «Πολύ κρείττων εστίν ο της ψυχής ή ο του σώματος έρως», γράφει ο Ξενοφών υπογραμμίζοντας πως είναι ένα πολύ δυνατό συναίσθημα ο έρωτας που μπορεί να απελευθερώσει πολλές δυνάμεις. Να πυρπολήσει όσους εισέρχονται στην επικράτειά του.

Ωστόσο, η άποψη του Τερζάκη πως "η αγάπη είναι αυταπάρνηση, ο έρωτας εγωισμός" ανατέμνει την ποιοτική διαφορά ανάμεσα στον έρωτα του σώματος, που είναι διεκδικητικός και παρορμητικός, και την αγάπη που δονείται από το ενδιαφέρον για την ευτυχία του άλλου, κάτι που χαρακτηρίζεται από αυτοσυνειδησία και διάθεση προσφοράς.

Στο παρελθόν ο έρωτας μπορούσε να ευδοκιμήσει μέσα από την οικογενειακή και κοινωνική αναγνώριση. Ειδάλλως, ο έρωτας ενδεχομένως να τροφοδοτούσε θεατρικά ή μυθιστορηματικά κείμενα, ή ακόμη και τη λαϊκή λογοτεχνία. Πιο συγκεκριμένα, οι παραλογές, αυτό το δραματικό είδος της λαϊκής μας παράδοσης, μαρτυρούν την κατάληξη των μετέωρων ερώτων, την αυτοκτονία των ερωτευμένων που μένουν αιώνια πιστοί ακόμη και στο θάνατο(κι εκεί που θάψανε το νιο εβγήκε κυπαρίσσι κι εκεί που θάψανε τη νια εβγήκε καλαμάκι. Αντικοτά η καλαμιά φιλεί το κυπαρίσσι).

Το να μιλήσει κάποιος με γενικεύσεις ενέχει τον κίνδυνο να του διαφύγουν οι αποχρώσεις του θέματος. Πάντως, δεν θα ήταν άτοπο αν κάποιος ισχυριζόταν πως η εποχή μας δεν ευνοεί τους δυνατούς έρωτες που οδηγούν στην ψυχική ταύτιση των ερωτευμένων αλλά και στην ατομική υπέρβαση. Αντίθετα, ο έρωτας, τις πιο πολλές φορές, δεν εξελίσσεται σε έντονο συναίσθημα. Εξαερώνεται ως έκφραση μιας εποχής που αποθεώνει τη ρευστότητα των ανθρωπίνων σχέσεων.

Αυτό φαίνεται στο γεγονός ότι υπάρχουν πολλοί μοναχικοί άνθρωποι, που δεν μπορούν να μοιραστούν με κάποιον άλλο το αίσθημα της συντροφικότητας. Ο διαφωτισμός παρόλο που πίστεψε στη δύναμη του ατόμου, άφησε στο πέρασμά του και πολλά ατομικά συντρίμμια. Ανθρώπους που βιώνουν τη μοναξιά όταν σβήσουν τα φώτα της δημοσιότητας. Κάποιοι απ’ αυτούς, εγκλωβισμένοι στις συνθήκες της ψευδώνυμης φωταψίας, αναζητούν τη σύναψη διαμεσολαβημένης σχέσης, που την αναθέτουν σε γραφεία συνοικεσίων ή σε άλλους τρίτους.

Την ώρα λοιπόν που τα ΜΜΕ κάνουν ρεπορτάζ για τη γιορτή των ερωτευμένων και η αγορά γύρω απ’ αυτή τη γιορτή περίμενε τους μύστες του έρωτα, αυξάνει η μοναξιά και διογκώνεται ο ατομικισμός, που όλα τα ταξινομεί με βάση το ατομικό συμφέρον, δικαιώνοντας, αρκετά συχνά, τον Τερζάκη. Τα άτομα νιώθουν παγιδευμένα σε ρευστές σχέσεις. Και το χειρότερο είναι πως η ασπίδα του παντοδύναμου ατόμου που έχει καλλιεργηθεί, αυτού δηλαδή που μόνος του μπορεί να λύσει τα προβλήματά του, χωρίς μια βαθιά αγαπητική σχέση, τον εμποδίζει να ομολογήσει την ήττα του, τη συντριβή και το αδιέξοδο της ατομικότητας. Μαθημένα τα άτομα να μη μοιράζονται συναισθήματα εγκλωβίζονται σε αδιέξοδο λαβύρινθο που προκαλεί την παρέμβαση ψυχολόγων, όσο κι αν ομνύουν ετησίως στο όνομα του έρωτα.


* Ο Ευάγγελος Αυδίκος είναι ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας

Πηγή:artinews.gr

---

Η Σφήκα: Επιλογές

---

Διαβάστε Περισσότερα »

Ο τοίχος της καλοσύνης

Ευάγγελος Αυδίκος

Ο δρόμος είχε τη δική ιστορία. Το τραγούδι έδωσε ψυχή στα πράγματα που δεν δίναμε σημασία, κι ας ήτανε ο μικροτόπος του κόσμου της γειτονιάς. Κάθε ήχος κι ένας άνθρωπος. Τα λόγια αποσύρθηκαν με την αλλαγή των γενεών. Χαρά σ’ αυτούς που κατάφεραν να τα μαζέψουν. Να τα κάνουν χάντρες στο κομπολόι της μικροϊστορίας.

Ο δρόμος όμως έχει και τη δική του υστερία. Είναι μια παράφραση του τραγουδιού. Ενα πυρέσσον σχόλιο για τα όσα συμβαίνουν στα σταυραδέρφια των δρόμων, τους τοίχους. Ο ποιητής Μανόλης Αναγνωστάκης παρομοιάζει την ποίηση με τοίχο, στον οποίο ο δημιουργός κρύβει το πρόσωπό του. Θα έλεγα ότι τοίχος είναι εκεί που συναντιέται η ατομικότητα με τη συλλογικότητα. Εκεί που τα συναισθήματα και οι ιδέες παύουν να είναι φυλακισμένα. Είναι ο τόπος όπου οι σκέψεις γίνονται φωνή. Ενίοτε και κραυγή.

Διάβασε τους τοίχους, μιλάνε τα παιδιά σου. Μας προτρέπει ένας τοίχος. Είναι η σπαρακτική κραυγή των νεότερων γενεών, που παλεύουν να αποκτήσουν τη δική τους θέση. Ο τοίχος γίνεται ο τόπος που φιλοξενεί όσους νιώθουν να πνίγονται. Από τη δύναμη της τηλεόρασης. Από την καταπίεση της οικογένειας. Από την κοινωνική απομόνωση. Από το σκοτείνιασμα του μέλλοντος. Ο τοίχος είναι η δύναμη των αδύναμων. Νιώθω πως μιλάω με τον τοίχο. Είναι ένα σύνθημα. Ο τοίχος είναι ο συνομιλητής όσων νιώθουν να τους πνίγει η μοναξιά. Η αδικία.

Μπορεί όμως να γίνει και ένας τόπος συνάντησης με την ευαισθησία. Τοίχος της καλοσύνης έγραφε η κρεμάστρα. Του κιτρινισμένου τοίχου. Κι από κάτω δυο-τρία καρφιά. Ενα μπουφάν, μια μπλούζα, ένα πουκάμισο. Κάνα δυο άλλα ρούχα είχαν πέσει στο πεζοδρόμιο. Ισως από τον αέρα. Κι όλα αυτά στην Καρδίτσα, την πόλη που αγαπάει τα ποδήλατα. Τοίχος που υμνεί την αγάπη. Την καλοσύνη. Που καλεί σε αλληλεγγύη. Που ζητά ευαισθησία.

Τα πόδια μου καρφώθηκαν στο πεζοδρόμιο. Σαν να ζητούσαν την απότιση τιμής σ’ αυτό το λιτό επιτύμβιο της χαμένης ανθρωπιάς μας. Οι πόλεις έχουν γίνει επιθετικές. Σκληρές στην επιβίωση. Ολοι τρέχουν γογγύζοντας να μαζέψουν αποδείξεις, να συμπληρώσουν το μεροκάματο. Οι περισσότεροι αμπαρώνουν την ψυχή τους αφήνοντας απ’ έξω την καλοσύνη. Το ενδιαφέρον για τον διπλανό. Την έγνοια γι’ αυτόν που δεν έχει χρήματα για την πολυδάπανη εγχείρηση. Κι όσοι είναι ταμένοι για την κοινωνική αλληλεγγύη τρομάζουν μπρος στην ευθύνη. Στην ανάγκη να μιλήσουν μια διαφορετική γλώσσα.

Η καλοσύνη θεωρείται αδυναμία στις μέρες μας. Κάποιες φορές γίνεται μέρος μιας επίπλαστης ευαισθησίας. Ο τοίχος της καλοσύνης όμως είναι αντισυμβατικός. Δεν ζητάει πιστοποιητικό. Ούτε φιλοδοξεί να γραφτεί στα βιογραφικά. Ούτε να γίνει μαγιά για ίδρυση μιας μη κυβερνητικής οργάνωσης. Είναι η ανθρωπιά.

Πηγή: efsyn.gr

---

Η Σφήκα: Επιλογές

---

Διαβάστε Περισσότερα »

Πόσο χρήσιμος είναι ο φόβος;

Κόσμος

«Το μόνο που πρέπει να φοβόμαστε είναι ο ίδιος ο φόβος» έλεγε ο 32ος πρόεδρος των ΗΠΑ, Φραγκλίνος Ρούσβελτ.

Μια γρήγορη και «τρομακτική» περιοδεία στην ακαδημαϊκή βιβλιογραφία για το φόβο, όμως, αποκαλύπτει πόσο σύνθετο είναι το θέμα.

Οι φόβοι μας είναι πολλοί και βαθιοί και είναι τόσο διαφορετικοί όσο εμείς. Η έρευνα του Πανεπιστημίου Chapman, το οποίο έχει ξεκινήσει μια δημοσκόπηση σε εθνικό επίπεδο για το τι προκαλεί φόβο στους Αμερικανούς περιγράφει τη «διαφθορά κυβερνητικών αξιωματούχων» ως τον πιο κοινό φόβο, πλήττοντας σχεδόν το 75% των ερωτηθέντων Αμερικανών. Οι φόβοι για το σύστημα υγειονομικής περίθαλψης, το περιβάλλον, την προσωπική οικονομική κατάσταση και τον πόλεμο, επίσης, βρίσκονται στην κορυφή των δέκα μεγαλύτερων φόβων. Ο κατάλογος των φόβων βέβαια είναι πολύ μεγάλος και αρκετά περίεργος. Έτσι, οι κλόουν είναι λίγο πιο τρομακτικοί από τα ζόμπι, τα οποία είναι λίγο πιο τρομακτικά από τα φαντάσματα.

Που γεννιέται ο φόβος;

Ο φόβος είναι μία καθ´ όλα φυσιολογική αντίδραση του οργανισμού η οποία βοηθάει το άτομο να ανταπεξέλθει έναντι μίας επικείμενης απειλής. Δεν πρέπει να ξεχνάμε όμως ότι η νευροβιολογία του φόβου είναι εξελικτικά συνυφασμένη και άμεσα ελεγχόμενη από την αμυγδαλή.

Στον εγκέφαλο υπάρχει ένα πολύπλοκο σύστημα, που ελέγχει τις σωματικές αντιδράσεις και τις συμπεριφορές που έχουμε όταν δημιουργούνται σκέψεις φόβου. Το σύστημα αυτό που κάποιοι το ονομάζουν το «κύκλωμα του φόβου», εντοπίζεται στη δομή του εγκεφάλου που ονομάζεται αμυγδαλή.

Όταν κάποιος αντιμετωπίζει ένα κίνδυνο, τα μάτια και τα αυτιά (ή και τα δύο) στέλνουν τις πληροφορίες στην αμυγδαλή, την περιοχή του εγκεφάλου που συμβάλλει στη συναισθηματική επεξεργασία. Έτσι, όταν η ατμοσφαιρική μουσική στην ταινία τρόμου αρχίζει να δυναμώνει και να δυναμώνει, και εκεί ξαφνικά πετάγεται ο δολοφόνος, αυτό θα λειτουργήσει ως ερέθισμα δίνοντας σήμα στην αμυγδαλή σας και μάλιστα με ταχύτητα δευτερολέπτων.

Αυτή η ταχύτητα, στους αιώνες, μας βοήθησε να σωθούμε από την εξαφάνιση. Αλλά έχει επίσης οδηγήσει σε πολλούς ψευδείς φοβικούς συναγερμούς.

Το πρωτόγονο δίλημμα του να «παγώσει» κανείς όταν ο κίνδυνος είναι μακρινός ή αναπόφευκτος και του να τραπεί σε φυγή όταν ο κίνδυνος είναι κοντινός αλλά μπορεί να αποφευχθεί, είναι αποτέλεσμα νευρολογικών λειτουργιών που δημιούργησε η εξέλιξη προκειμένου να εξασφαλίσει την επιβίωση των ειδών.

Η εξέλιξη έχει φροντίσει να εφοδιάσει όλα τα πλάσματα με συναισθήματα που λειτουργούν σαν μέσα αποφυγής των κινδύνων. Ένα υγιές σύστημα φόβου βοηθάει τα ζώα και τους ανθρώπους να προστατευθούν με το να προβλέπουν το μέλλον. Όσο και αν ακούγεται παράξενο, ο φόβος εξυπηρετεί ακριβώς αυτή την ανάγκη. Αν ενός αρουραίος πιάσει την μυρωδιά μιας γάτας στην περιοχή, αυτόματα ενεργοποιεί το σύστημα του φόβου του. Μπορεί να προβλέψει ότι αφού μια γάτα ήταν εδώ, είναι πολύ πιθανό να ξαναπεράσει, οπότε προβλέπει τον κίνδυνο και απομακρύνεται.

Ομοίως, όταν βλέπουμε κάτι άγνωστο που δεν έχουμε συναντήσει ποτέ πριν, και δεν μπορούμε να προβλέψουμε τις διαθέσεις του είναι φυσικό να νιώθουμε φόβο. Είμαστε, φτιαγμένοι για να επιβιώνουμε, έτσι κάθε φορά που συναντάμε το άγνωστο ο εγκέφαλός μας ενεργοποιείτε: «Τι είναι αυτό; Είναι επικίνδυνο;».

Μέρος του προβλήματος είναι ότι οι παλαιότεροι φόβοι των προγόνων μας εξακολουθούν να είναι μαζί μας. Ακόμα και τα μωρά εκδηλώνουν φόβο σε εικόνες φιδιών και αραχνών, πιθανώς ως αποτέλεσμα του ενστίκτου και όχι της εμπειρίας. Οι ριζωμένοι φόβοι όπως αυτοί είναι αρκετά ισχυροί ώστε να διαστρεβλώνουν την αίσθηση της πραγματικότητας: Τα άτομα με αραχνοφοβία είναι πιθανό να υπερεκτιμούν το μέγεθος των αραχνών σε σχέση με άλλους οργανισμούς. Τέτοιες προγονικές ευαισθησίες μπορεί επίσης να οφείλονται στην τρυποφοβία, μια κατάσταση όπου ένα άτομο βιώνει φόβο, ή αποστροφή προς συστάδες μικρών οπών (τρυπών). Η κατάσταση θεωρείται ότι ενεργοποιείται όταν ένα άτομο βλέπει ένα μοτίβο μικρών συγκεντρωμένων τρυπών, προκαλώντας συμπτώματα, όπως φόβο, αηδία και άγχος..

Μια έρευνα από δύο ομάδες ψυχολόγων στο Ηνωμένο Βασίλειο παρατηρεί ότι η ομοιότητα των μικρών κύκλων με τα παράσιτα σε δηλητηριώδη ζώα μπορεί να αρκεί για να προκαλέσει αυτήν την αντίδραση της αποστροφής.

Η συμπεριφορά του φόβου μπορεί να προκληθεί και με τεχνητή ενεργοποίηση του κυκλώματος του φόβου. Οι φόβοι που μαθαίνουμε από τις εμπειρίες μας προέρχονται από την φυσική ενεργοποίηση του συστήματος μέσω μάθησης. Για παράδειγμα, οι περισσότεροι άνθρωποι και πρωτεύοντα θηλαστικά, όπως οι πίθηκοι, φοβούνται τα φίδια, αν και οι περισσότεροι δεν έχουν ποτέ τσιμπηθεί από φίδι. Ωστόσο, τρομοκρατούνται πανεύκολα από την ιδέα και μόνο ενός φιδιού. Η ψυχολόγος, Σούζαν Μινέκα (Suzan Mineka, Northwest University), μελέτησε την συμπεριφορά πιθήκων που μεγάλωσαν σε εργαστήρια αγνοώντας παντελώς την ύπαρξη φιδιών. Όταν τους παρουσίασε την εικόνα ενός φιδιού δεν αντέδρασαν καθόλου. Όταν, όμως, έβαλε μαζί τους έναν άγριο πίθηκο, εκείνος φρένιασε μόλις αντίκρισε το φίδι, μεταδίδοντας τον φόβο του σε όλους τους υπόλοιπους. Τους έμαθε να φοβούνται τα φίδια. Μετά από αυτό κάθε φορά που οι πίθηκοι του εργαστηρίου έβλεπαν ένα φίδι πανικοβάλλονταν αυτόματα. Είχαν πλέον μάθει. Ωστόσο, όταν προσπάθησε με το ίδιο σύστημα να διδάξει στους πιθήκους να φοβούνται κάτι αθώο, όπως ένα λουλούδι, απέτυχε παταγωδώς. Κάποιοι φόβοι, όπως ο φόβος του φιδιού για τα θηλαστικά, είναι ημι-έμφυτοι.

Ο φόβος φυλάει τα έρημα;

Είναι εμφανές ότι η εξέλιξη έχει δώσει μεγάλη βαρύτητα στο θέμα του φόβου. Ο φόβος υπάρχει για έναν σκοπό. Η απουσία του από ένα ζώο ή άνθρωπο θα αποτελούσε αναπηρία. Ο σκοπός του φόβου είναι η επιβίωση.

Οι έρευνες ωστόσο για την αντίληψη των κινδύνων αποκαλύπτουν πόσο κακοί είμαστε σήμερα στο να διακρίνουμε τους κινδύνους που αξίζουν να ανησυχούμε. Έχουμε την τάση να υπερεκτιμούμε την απειλή του θανάτου από κεραυνούς, πλημμύρες ή δολοφονίες, ενώ υποτιμούμε τις πολύ πιο άμεσες απειλές που προκαλούνται από κοινωνικούς, οικονομικούς ή διατροφικούς παράγοντες. Φοβόμαστε περισσότερο τους ασαφείς κινδύνους από τους προφανείς.

Για παράδειγμα, αμέσως μετά την 11η Σεπτεμβρίου, η χρήση του αεροπλάνου σχεδόν κατέρρευσε στις Ηνωμένες Πολιτείες, καθώς πολλοί άνθρωποι επέλεξαν να ταξιδεύουν με αυτοκίνητο. Διαπιστώθηκε όμως ότι στους 12 μήνες μετά την τρομοκρατική επίθεση, 1.595 περισσότεροι άνθρωποι σκοτώθηκαν σε τροχαία ατυχήματα σε σχέση με τα αναμενόμενα σε ένα συνηθισμένο έτος. Αυτός ο αριθμός είναι περισσότερο από έξι φορές μεγαλύτερος από τον αριθμό των επιβατών (246) που πέθαναν στα τέσσερα αεροσκάφη της αεροπειρατείας.

Πολλές φορές λοιπόν ο φόβος μας είναι εποικοδομητικός. Μας αφυπνίζει να δράσουμε, να ξεπεράσουμε ένα πρόβλημα, να αμυνθούμε, να σκεφτούμε εναλλακτικές προτάσεις, να βρούμε μία λύση.

Τι συμβαίνει, όμως όταν οι φόβοι μας επαναλαμβάνονται χωρίς να υπάρχει ρεαλιστικός κίνδυνος και εγκλωβίζουν το άτομο σε μία παθολογική κατάσταση πανικού και αδρανοποίησης; Πόσο υπεύθυνοι είμαστε τελικά για τους φόβους μας και πόσο σίγουροι ότι θέλουμε να τους βγάλουμε από τη ζωή μας; Χτυπούν την πόρτα ασφαλείας μας από μόνοι τους ή τους διαλέγουμε εμείς;

Στη θεραπεία με άτομα που φοβούνται κάτι, η πρώτη ερώτηση είναι «Τι κερδίζεις από αυτόν το φόβο;». Και φυσικά δεν είναι ούτε μία ειρωνική, ούτε μία σαρκαστική ερώτηση. Είναι μία ερώτηση για μία απάντηση που ούτε το ίδιο το άτομο δεν έχει συνειδητοποιήσει μέχρι εκείνη τη στιγμή, αφού είναι καλά κρυμμένη στο υποσυνείδητο και σίγουρα είναι μία απάντηση που φοβάται να αγγίξει.

Με όρους ψυχολογίας, φαίνεται πως ο φοβικός επαναπαύεται στο πρόβλημά του, κερδίζει προσοχή και ασφάλεια από άτομα, που ίσως να μην ανταποκρίνονταν το ίδιο στην έλλειψη φόβου, και έτσι το άτομο δυσκολεύεται πλέον να ξεβολευτεί και να θεραπευτεί.

Με όρους κοινωνιολογίας, τα πράγματα είναι πιο περίπλοκα. Η κάθε εξουσία γνωρίζει τη δύναμή του. Ξέρει πως ο φόβος συσκοτίζει την κρίση και καθιστά τους πολίτες υποχείριους όσων θέλουν να ελέγχουν το κέντρο λήψης αποφάσεων για το δικό τους συμφέρον. «Οστις εταίρους δέδοικε, δούλος ων λέληθεν εαυτόν», γράφει ο κυνικός φιλόσοφος Αντισθένης. Με άλλα λόγια, αυτός που φοβάται τους άλλους γίνεται δούλος χωρίς να το καταλάβει.

Ετσι, όσοι θέλουν να χειραγωγήσουν τη σκέψη, ξέρουν πως το πρώτο βήμα προς αυτή την κατεύθυνση είναι η ενστάλαξη του φόβου στις ψυχές των πολιτών.

Όπως υποστηρίζει και ο καθηγητής Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, Ευάγγελος Αυδίκος, η άποψη του Αμερικανού προέδρου Φραγκλίνου Ρούζβελτ, «το μόνο πράγμα που πρέπει να φοβόμαστε είναι ο ίδιος ο φόβος», εστιάζει στον παράγοντα που δρα ανασταλτικά στην πολιτική, ώστε οι πολίτες να αποφασίζουν με γνώμονα το δικό τους συμφέρον.

Ομως, ο Νίκος Καζαντζάκης έχει τη λύση για την απαλλαγή από τον φόβο. «Αν μπορείς κοίταξε τον φόβο κατάματα και ο φόβος θα φοβηθεί και θα φύγει».

Πηγή: tvxs.gr

---

Η Σφήκα: Επιλογές

---

Διαβάστε Περισσότερα »

Η Δημοκρατία και το παραμορφωτικό της είδωλο

Ευάγγελος Αυδίκος

Η χώρα αγκομαχεί. Οι Έλληνες αγωνιούν, ανησυχούν, αγανακτούν, διαδηλώνουν, διεκδικούν. Ζούμε μια περίοδο γενικευμένης κρίσης. Οι πολιτικοί συγκεντρώνουν τα πυρά όλων. Όλοι μιλούν για κρίση του πολιτικού συστήματος, όπως αυτό οικοδομήθηκε στη μεταπολιτευτική μας ιστορία. Κι έχουν δίκιο.

Από τα ερείπια όμως αυτού του οικοδομήματος ακούγονται κάποιες φωνές εναντίον του κοινοβουλίου. Για την ανάγκη ενός δικτάτορα που θα δώσει λύση αποκαθιστώντας την πολιτική ηρεμία. Προφανώς, η νοσταλγία της δικτατορίας του 1967 επανέρχεται όταν αντιμετωπίζουμε προβλήματα και οι Έλληνες νιώθουν δυσφορία για τη δυσλειτουργία του δημοκρατικού πολιτεύματος στη μεταπολιτευτική Ελλάδα.

Όμως, ό,τι ζήσαμε στη χώρα μας δεν είναι το καθαρό είδωλο της Δημοκρατίας. Αυτό που μετράει δεν είναι το Σύνταγμα και οι νόμοι. Είναι πρωτίστως η πρακτική, η υλοποίηση των δημοκρατικών κανόνων. Αυτό στη χώρα μας περιορίστηκε στις δηλώσεις, στις διακηρύξεις των κομμάτων. Στην πράξη η δημοκρατική λειτουργία ήταν το είδωλο ενός παραμορφωτικού καθρέφτη.

Ο πελατειακός κομματισμός ανέδειξε την αρρωστημένη πλευρά του δημοκρατικού πολιτεύματος. Έβαλε στο περιθώριο την ισονομία και την ισοπολιτεία. Την αξιοκρατία. Όλα έμπαιναν στο κρεβάτι του νέου Προκρούστη, του κομματισμού. Είσαι δικός μας, άρα διορίζεσαι, εκλέγεσαι, προωθείσαι σε διοικητικά συμβούλια, οργανισμούς. Είσαι δικός μας, άρα έχεις την ανοχή μας, το ακαταδίωκτο. Και το χειρότερο είναι που η νοοτροπία αυτή πότισε όλη την Ελλάδα. Η ψήφος έγινε ανταλλακτικό μέσο. Ο πολίτης έγινε πελάτης. Η υποχρέωση μεταβλήθηκε σε πλεονέκτημα για μια καλύτερη κοινωνική, επαγγελματική θέση. Όσο περισσότεροι οι ψήφοι τόσο πιο πολύ αυξανόταν η διαπραγματευτική θέση του ψηφοφόρου.

Αποτέλεσμα; Η απαξίωση. Ο πολιτικός λοιδωρείται. Πολλοί απ’ αυτούς δίνουν δικαιώματα. Περισσεύει, ακόμη και σήμερα, ο υποκριτικός λόγος. Δυστυχώς, όσο απαξιώνονται οι πολιτικοί τόσο πολλαπλασιάζονται οι πολίτες που νοσταλγούν εξωθεσμικές εκτροπές. Η νοσταλγία, δυστυχώς, στρογγυλεύει τα πράγματα. Εξαλείφει τα οδυνηρά. Εστιάζει σ’ αυτό που λείπει.

Οι μεγάλοι ηγέτες φαίνονται στις δύσκολες μέρες. Ας αναλάβουν λοιπόν τις ευθύνες τους. Ας κάνουν σεβαστό το δημοκρατικό πολίτευμα. Καιρός να κονιορτοποιηθούν όλες οι δικτατορίες, πολιτικές και οικονομικές. Μόνο την καταστροφή φέρνουν. Η δικτατορία του 1967 έπεσε μέσα σε εθνικό ορυμαγδό. Οι δικτάτορες άνοιξαν τον ασκό του Αιόλου για την Κύπρο.

Η κρίση είναι μια ευκαιρία για όλους. Να αλλάξουν ρότα. Ενδεχομένως να παραδώσουν τη σκυτάλη. Να δώσουν το παράδειγμα του σεβασμού στην πράξη.

*Ο Ευ. Αυδίκος είναι καθηγητής στο πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

Πηγή: artinews.gr

---

Arti News: Επιλογές

---

Διαβάστε Περισσότερα »

Ποιός θυσιάζεται και ποιος ανασταίνεται;

Ευάγγελος Αυδίκος

Απέχουμε μια ανάσα από την Κυριακή του Πάσχα.Το κορυφαίο γεγονός της θρησκευτικής τελετουργίας είναι η έννοια της Ανάστασης που σαρκώνεται. Ο λόγος που αποκτά υπόσταση. Η Ανάσταση είναι αυτή που ξεχωρίζει το ορθόδοξο πάσχα από το καθολικό ή το καλβινικό. Στις δυτικές κοινωνίες κυρίαρχη γιορτή είναι τα Χριστούγεννα, η ενσάρκωση του θείου λόγου που συνέβαλε στην απο-ενοχοποίηση από το προπατορικό αμάρτημα. Κι αυτό δεν είναι σύμπτωση. Συνδέεται και με την πολιτισμική παράδοση, ιδίως στους κεντροβορειοευρωπαίους. Το σπουδαιότερο σ’ αυτές τις χώρες είναι η μεγάλη διάρκεια της χειμωνιάτικης νύχτας. Ο φόβος του σκοταδιού και η δοξολογία της νίκης του φωτός.

Στην ορθοδοξία, γενικότερα στον ελληνικό πολιτισμό, ο πιο σημαντικός άξονας της βιοφιλοσοφίας είναι η ανάσταση. Η πίστη στην αιώνια επιστροφή, στην αναγέννηση. Ο αρχαιοελληνικός πολιτισμός-και όχι μόνο- είναι διάστικτος από τέτοιες αντιλήψεις. Οι μύθοι εξιστορούν την κυκλική αυτή κίνηση. Ο Διόνυσος και ο κατασπαραγμός του με την ταυτόχρονη ανάστασή του αναπαράγουν αυτό το μοτίβο που ανιχνεύεται σε κάθε μορφή του πολιτισμού. Η φιλοσοφία του Αριστοτέλη και του Πλάτωνα, οι τραγωδίες των τραγικών ποιητών, η μυθολογία του μινωικού πολιτισμού, τα πάντα υμνολογούν την κυκλική κίνηση της αιώνιας επιστροφής.

Σ’ αυτό το σημείο συναντήθηκε δημιουργικά ο αρχαιοελληνικός πολιτισμός με τον χριστιανισμό. Η ανάσταση έτσι συμπύκνωσε την κοσμολογία του νεοέλληνα. Σε δύσκολες ιστορικές περιόδους διευρύνθηκε το περιεχόμενό της. Πλάτυνε και χώρεσε τις ιστορικές και εθνικές προσδοκίες. Στα χρόνια της δικτατορίας η ανάσταση συμβολικοποίησε την αντίσταση στο ανελεύθερο καθεστώς.

Στην εποχή μας η έννοια της ανάστασης έρχεται στην επικαιρότητα με αφορμή την πολύπλευρη κρίση που αντιμετωπίζει ο ελληνικός λαός. Όλοι μιλάνε για ανάσταση, ακόμη κι όταν δεν χρησιμοποιούν τη συγκεκριμένη λέξη. Όλοι ευαγγελίζονται μια νέα αρχή. Υπόσχονται ότι η μακρά διαδρομή των παθών θα λήξει με τη σωτηρία-ανάσταση.

Υπάρχει κάποια ομοιότητα ανάμεσα στο χριστιανισμό και την πολιτική. Είναι η θυσία ως προϋπόθεση της ανάστασης. Ωστόσο, η θυσία συνιστά και τη μεγάλη διαφορά. Στον χριστιανισμό και στον αρχαιοελληνικό πολιτισμό θυσιάζονται οι θεοί. Είναι ο Χριστός, ο Υιός του Θεού, που σταυρώθηκε ώστε να πραγματοποιηθεί η ανάσταση. Το ίδιο συνέβη και με τον Διόνυσο. Στην πολιτική όμως η θυσία δεν αφορά την καρδιά των οικονομικών συμφερόντων. Κανείς από αυτούς που επαγγέλλονται τη σωτηρία δεν προτείνει την αυτο-θυσία. Ζητάνε θυσίες από τους άλλους. Απαιτούν τον σφαγιασμό των αμνών, ώστε να ριζώσει η δική τους ‘πολιτική και οικονομική μεγαλειότητα’.

Πηγή: artinews.gr

---

Arti News: Επιλογές

---

Διαβάστε Περισσότερα »

Όταν το κοριτσάκι με τα σπίρτα συνάντησε τους πρόσφυγες

Ευάγγελος Αυδίκος

Οι γιορτάρες μέρες που έρχονται είναι δεμένες με τη γέννηση, την αισιοδοξία για κάτι καλύτερο. Είναι η αισιοδοξία που όλες οι θρησκείες έχουν ενσωματώσει στο δόγμα τους. Παλιότερα, ήταν Ήλιος, ο Μίθρα των Περσών, που πάλευε με το θεριό του σκοταδιού κι έβγαινε νικητής φέρνοντας τα μαντάτα στους ανθρώπους για τη νίκη των δυνάμεων του καλού. Αργότερα, ήρθε ο χριστιανισμός που συμπύκνωσε την αισιοδοξία για τα μελλούμενα στη φράση «Χριστός γεννάται σήμερον.».

Η εικόνα της φάτνης στη Βηθλεέμ με τον νεογέννητο Χριστό σπαργανωμένο ταυτίστηκε με την προσδοκία μιας καλύτερης ζωής. Αυτή η εικόνα έγινε το σύμβολο της ελπίδας που φέρνουν οι νέες γενιές, οι νεογέννητοι, αποκαθαρμένοι από τις αμαρτίες των προγόνων. Είναι αυτή η εικόνα που γεννάει αισθήματα τρυφερότητας για τους νεαρούς βλαστούς. Είναι η αθωότητα της ηλικίας που φλογίζει την οργή των ανθρώπων όταν κάποιο παιδί ταλαιπωρείται και υποφέρει από την αναλγησία των μεγαλύτερων. Αφθονούν τα παραδείγματα από την παγκόσμια λογοτεχνία. Το «κοριτσάκι με τα σπίρτα» του Άντερσεν υπενθυμίζει κάθε φορά την αδιαφορία αυτών που έχουν τα ηνία σε μια κοινωνία. Οι ανήλικοι ήρωες του Ντίκενς είναι τα αθώα θύματα μιας άδικης κοινωνίας. Αυτές οι εικόνες απέχουν πολύ από τους ήρωες του ζωγράφου Λύτρα στα «παιδικά κάλαντα» αλλά και των Γύζη και Ιακωβίδη που εικονίζουν ξέγνοιαστες στιγμές παιδιών σε ασφαλές συνήθως οικογενειακό περιβάλλον.

Τις μέρες αυτές λοιπόν είναι πιο έντονη η θλίψη στα μάτια των παιδιών που υποφέρουν στα νοσοκομεία ή αναγκάζονται να ζουν σε φιλόξενες στέγες(Το χαμόγελο του παιδιού), μακριά από την οικογενειακή θαλπωρή. Διαπεραστικός είναι ο πόνος από το απλανές βλέμμα των υποσιτιζόμενων παιδιών της Αφρικής αλλά και των μωρών που περιφέρονται στους δρόμους των πόλεων ή ενισχύουν με την παιδική αθωότητα την προσπάθεια των γονιών τους να κερδίσουν την προσοχή των περαστικών.

Μέρες λοιπόν που αναμετρώνται με την ανθρώπινη ευαισθησία. Τον τελευταίο προστέθηκαν στη μακριά λίστα των παιδιών που παγώνουν τα χέρια τους και εκείνα που δεν μπορούν να εξηγήσουν τη θλίψη στα μάτια των γονιών τους. Εκείνα που έβαλαν στο λεξιλόγιό τους από την τρυφερή τους ηλικία βαριές λέξεις: ανεργία, χαράτσι, απελπισία.

Τα Χριστούγεννα κάνουν πιο χτυπητές τις συναισθηματικές, τις ψυχολογικές , τις κοινωνικές αντιθέσεις. Στη μια μεριά είναι τα απορημένα μάτια των παιδιών που ανέλαβαν δυσβάσταχτο βάρος στους ώμους, δηλαδή να παρηγορήσουν τους άνεργους γονιούς τους που αντιμετωπίζουν το φάσμα του λιμού και της φυλακής. Στην μια μεριά είναι αυτοί που δεν μπορούν να πληρώσουν, οι σύγχρονοι Αγιάννηδες. Στην άλλη είναι όλοι αυτοί που «πάσχουν» και «συμπονούν» με τις δηλώσεις τους. Είναι εκείνοι που όταν σβήσουν τα φώτα της κάμερας θα πάρουν θέση στο πλούσιο τραπέζι τους που στρώθηκε με όσα «ίδρωσαν» να κερδίσουν. Είναι εκείνοι που το μέλλον είναι συνώνυμο με τη δική τους καλοπέραση. Είναι αυτοί που χρησιμοποιούν τους Αγιάννηδες για ντεκόρ της «επιλεκτικής» ευαισθησίας τους.

Όμως, τα Χριστούγεννα, οι μέρες που έρχονται είναι μέρες περισυλλογής και εμβάπτισης στις προσδοκίες του μέλλοντος. Έρρωσθε!

Πηγή: artinews.gr

---

Arti News: Επιλογές

---

Διαβάστε Περισσότερα »

Ο σκύλος μου ο Θαλής

Ευάγγελος Αυδίκος

Θαλής είναι ο σκύλος μου. Αφού εγκατέλειψα την ενασχόληση με τις κλασικές σπουδές, άμα τη κτήσει του πτυχίου, σκέφτηκα πως είχα υποχρέωση να αποκαταστήσω τους δεσμούς μου με τα κλασικά γράμματα ονοματοδοτώντας τον σκύλο μου Θαλή. Οι γύρω μου αντέδρασαν, στην αρχή με πέρασαν ψιλό γαζί. Σκύλος φέρων το όνομα σπουδαίου ανδρός, οποία κατάντια για τους αρχαίους ημών προγόνους.

Επέμενα. Το συμπάθησα αυτό το μουτράκι από την πρώτη στιγμή που ήρθε πεσκέσι στο σπίτι. Η κοιλιά του κόντευε να σέρνεται στο δάπεδο, μια γροθιά σκύλος. Από χαρακτήρα όμως άλλο πράμα. Το μάτι του είχε μια στοχαστικότητα, δεν ήταν τυχαίος ο Θαλής μου. Και το ’δειξε αμέσως. Για να τον προστατέψω από τσουρούφλισμα από τα κάρβουνα που άναβα για να ψήσω την οικογενειακή σαρδέλα, τον έκλεισα στο υπόγειο. Ο φιλαράκος μου, ο δεύτερος γιος μου τον σύστηνα τότε, διαμαρτυρόταν εντόνως , σα να με επέπληττε που καταπατούσα τα δικαιώματά του. Από την πρώτη στιγμή μιλούσαμε με τα μάτια, ένιωθα ότι διάβαζε ο ένας την σκέψη του άλλου. Θα το έκανες αυτό στην εγγονή σου; Κούνησα τα βλέφαρα αρνητικά. Γιατί δεν με αντιμετωπίζεις ισότιμα, συμπλήρωσε.

Περνούσε ο καιρός κάνοντας παρέα στον ελεύθερο χρόνο μου. Όταν καθυστερούσα την επικοινωνία γαύγιζε και δεν σταματούσε αν δεν πήγαινα να κουβεντιάσουμε. Μου παραπονιόταν πως δεν του αφιέρωνα χρόνο. Έσκυβα το κεφάλι ένοχα και του υποσχόμουν πως θα επανόρθωνα. Κρατούσα την υπόσχεσή μου για λίγες μέρες και πάλι στα ίδια. Είσαι αδιόρθωτος, μου έλεγε. Έτσι είστε οι άνθρωποι; Χωρίς μπέσα; Ε, τότε καλύτερα που γεννήθηκα σκύλος και κρατάω το λόγο μου. Σε εγκατέλειψα ποτέ; Τι να του έλεγα.

Μεγαλώνοντας τον έβαζα μες στο σπίτι, βλέπαμε μαζί και σχολιάζαμε τις ειδήσεις. Του εξηγούσα τα γεγονότα κι ο Θαλής μου έλεγε τα δικά του κοιτώντας με ίσια στα μάτια. Ένα γαύγισμα και σιωπή σήμαινε «πες μου». Κι άρχιζα. Τελευταία όμως άλλαξε συνήθειες. Δυο φορές μάλιστα γαύγιζε ασταμάτητα. Είχε δει τον συμπαθή γάιδαρο να περιφέρεται στους δρόμους της Αθήνας. Μα τι είδος είναι οι άνθρωποι, ο Θαλής με κοίταζε στα μάτια, τα δικά του είχαν μιαν ανείπωτη θλίψη. Έτσι είναι, συνέχισε. Έχετε τη δύναμη και ξεσπάτε σε μας. Σε άκουσα που αποκάλεσες τον αδερφό μου γάιδαρο, έκανε αταξία που σε στενοχώρησε. Γιατί όμως γάιδαρος; Άνθρωπο έπρεπε να τον βρίσεις. Καμώνεστε πως έχετε πολιτισμό. Να σας βράσω. Έτσι είναι ο πολιτισμός; Να βασανίζεις ανυπεράσπιστα ζώα.

Έφυγε από κοντά μου. Ξανάρθε πάλι κοντά μου σήμερα. Γάβγιζε συνέχεια. Σα να’ θελε να ορμήσει πάνω μου. Μη φοβάσαι, μου είπε. Ένας σκύλος ποτέ δεν παραβαίνει τις αρχές του. Τιμάμε τους ανθρώπους μας. Νοιαζόμαστε γι’ αυτούς. Είδες όμως τι έγινε με τα γουρουνάκια που τα βάψανε για να βρίσουν τα κόμματα. Είμαι πολύ στενοχωρημένος. Τέτοια αχαριστία ανθρώπινη δεν την περίμενα.

Έσκυψα το κεφάλι ντροπιασμένος, έχεις δίκιο, του είπα. Αν ήμουν σκύλος θα μάζευα την ουρά στα σκέλια μου.

ArtiNews

Διαβάστε Περισσότερα »

Στις ακριές του Αιγαίου

Ευάγγελος Αυδίκος



Δεν πρέπει να είναι παραπονεμένο(;) το Αιγαίο. Πότε οι παραβιάσεις του εναέριου χώρου και οι αερομαχίες που ακολουθούν. Πότε ο φόρος του αίματος που καταβάλλουν οι αλλόφρονες πρόσφυγες έχουν φέρει στην περιοχή λογής και λογής αξιωματούχους, ημεδαπούς και αλλοδαπούς, Ευρωπαίους και υπερπόντιους. Κι αυτές οι επισκέψεις έχουν αναδείξει το πέλαγος βασική είδηση σ’ όλα μέσα, έντυπα και ηλεκτρονικά.

Προηγήθηκε ο ΓΑΠ, που χρησιμοποίησε το Καστελόριζο σαν ταπετσαρία, όταν πήρε τις αποφάσεις που βύθισαν αύτανδρη την ελληνική οικονομία και κοινωνία. Όσο κι αν πέρασε ο καιρός, το Αιγαίο δεν στέργει στο ξέπλυμα όσων έπραξε έκτοτε ο ΓΑΠ.

Δυστυχώς είναι πολλοί εκείνοι που χρησιμοποιούν τις ακριές του Αιγαίου σαν ταπετσαρία, για να φορτίσουν συγκινησιακά το ακροατήριό τους, δημιουργώντας προϋποθέσεις για την επίτευξη των δικών τους στόχων.

Αν η σχέση τους με το Αιγαίο ήταν διαφορετική, θα αντιλαμβανόταν την απομόνωση των κατοίκων, οι οποίοι έχουν το αίσθημα ότι είναι εγκαταλειμμένοι από την ελληνική πολιτεία αλλά και από όσους δεν ανταποκρίνονται στις δικές τους υποχρεώσεις.

Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα του περιλάλητου Καστελόριζου. Οι κάτοικοι έχουν χάσει το χρώμα της ενημέρωσης. Σταμάτησαν να πηγαίνουν οι εφημερίδες στο νησί και δεν ιδρώνει το αυτί κανενός από εκείνους που είναι ταγμένοι να επαγρυπνούν για τη νομιμότητα. Ξέμειναν από ραδιοφωνική ενημέρωση, αγνοείται το δημόσιο ραδιόφωνο. Χάλασε ο μετασχηματιστής στη Ρόδο και οι κάτοικοι περιμένουν να συνέλθει η ελληνική γραφειοκρατία από τη ραστώνη της. Στο μεταξύ οι κάτοικοι ως ελεύθεροι πολίτες έχουν το δικαίωμα να επιλέξουν για ενημέρωση ραδιόφωνα που μιλάνε σε πολλές άλλες γλώσσες.

Συνέλθετε, αγαπητοί/ές. Οι ακριές του Αιγαίου ανήκουν στην ελληνική επικράτεια. Μην το ξεχνάτε.

ArtiNews

Διαβάστε Περισσότερα »

Δημιουργοί αδέσποτων

Ευάγγελος Αυδίκος

Η είδηση αφορούσε τα αδέσποτα σκυλιά. Μια φιλοζωική εταιρία πρόσφερε σε όποιον παρείχε πληροφορίες για την ταυτότητα του βασανιστή αδέσποτων σκύλων. Το σχόλιο ήταν του δημοσιογράφου. Είναι υπερβολική η ευαισθησία, έλεγε, όταν υπάρχουν άνθρωποι που δεν έχουν να φάνε. Πολλοί θα συμφωνούσαν μ’ αυτή την παρατήρηση. Όμως, όσοι βασανίζουν σκυλιά είναι βέβαιο ότι δεν έχουν στο μυαλό τους όσους πάσχουν.

Τα αδέσποτα, έτσι κι αλλιώς, είναι το εύκολο θύμα. Αδέσποτο είναι το σκυλί που δεν έχει τώρα αφέντη, δεσπότη. Κάποτε είχε. Το πώς λοιπόν δημιουργείται η πανστρατιά, κάποιες φορές, αδέσποτων σκυλιών δείχνει την αλαζονική αδιαφορία των ανθρώπων. Την έλλειψη υπευθυνότητας. Συνήθως, παίρνουν ένα σκυλί για συντροφιά, ειδικά στην εξοχή. Γρήγορα όμως το βαριούνται, ξέμαθαν οι άνθρωποι να φροντίζουν τους άλλους. Όταν ο σκύλος γίνεται βάρος, όταν οι διακοπές τελειώνουν, ή φεύγει ο πρώτος ενθουσιασμός, τότε το αφεντικό εγκαταλείπει το σκύλο του που προσπαθεί να επιβιώσει. Περιφέρονται στις πόλεις ψάχνοντας για συντροφιά και φαγητό. Και τότε είναι που φτιάχνονται οι πρώτες αγέλες αδέσποτων. Ωστόσο, ένα αδέσποτο γίνεται επικίνδυνο μόνο όταν ο άνθρωπος καταπατά τον χώρο του, εκεί που συχνάζει.

Οι άνθρωποι ενοχλούνται από το θέαμα, σπάνια μπαίνουν στον κόπο να σκεφτούν πώς δημιουργείται αυτή η κατάσταση. Αποστρέφουν το πρόσωπο φοβισμένοι, αηδιασμένοι, αγαναχτισμένοι. Τα αδέσποτα(σκυλιά και άνθρωποι) όμως είναι θύματα της αλαζονείας των ισχυρών. Το βλέπουμε στους «αδέσποτους» ανθρώπους. Τους άστεγους. Ξαφνικά βρέθηκαν στο δρόμο σέρνοντας συχνά τα βήματα και την ντροπή τους στους πολύβουους δρόμους. Έπαθαν ό,τι και τα σκυλιά. Έχασαν τον δεσπότη τους, την φροντίδα. Έχασαν δουλειά και σπίτια. Οι «αδέσποτοι» άνθρωποι έπεσαν θύματα της ακηδίας των ποικιλώνυμων αφεντικών που στραγγαλίζουν την ανθρώπινη αξιοπρέπεια στο όνομα της λογικής των αριθμών.

Οι «αδέσποτοι» εκβράζονται από την αλαζονική τύφλωση των αφεντικών τους. Όμως, είναι κι ένα μέτρο της ποιότητας του πολιτισμού μας. Είναι πολύ εύκολο για όσους έχουν γεμάτο το στομάχι και ελέγχουν την εξουσία να δημιουργούν «αδέσποτους». Όμως, τα αδέσποτα συχνά γίνονται και μια κινούμενη άμμος που μπορεί να υποχωρήσει παρασύροντας δικαίους και αδίκους.

Arti News

Διαβάστε Περισσότερα »

Τα βλίτα και οι άνθρωποι

Ευάγγελος Αυδίκος*

Αυτά τα ταπεινά λαχανικά έγιναν η λέξη-σύμβολο για τους αργόστροφους καθώς ο ανθρώπινος πολιτισμός θεωρεί τους χαμηλόφωνους βλίτα, αργόστροφους, λειψούς | EUROKINISSI/ΘΑΝΑΣΗΣ ΚΑΛΛΙΑΡΑΣ

Η φύση είναι μεγάλος δάσκαλος. Το μόνο που πρέπει να κάνει ο άνθρωπος είναι να την παρατηρεί και να γνωριστεί μαζί της. Παλιότερα, αυτός ο δεσμός σφυρηλατούνταν από την πρώτη στιγμή που ερχόταν στον κόσμο. Εμπαιναν στη ζωή του τα αρωματικά φυτά στη διατροφή και τα θεραπευτικά βότανα στον πόλεμο με την αρρώστια.

Οι παλιότεροι γνώριζαν τις ιδιότητες, τη μορφολογία, τη χρησιμότητα κάθε είδους της φύσης. Μπορούσε ο καθένας να ξεχωρίζει τα διάφορα γένη των λαχανικών, ήξερε όμως και τι μπορούσε να αποκομίσει από κάθε είδος, ακόμη κι από αυτά που περνούσαν απαρατήρητα. Στη φύση υπάρχει αρμονία, όλα έχουν τη θέση τους. Το ένα συμπληρώνει το άλλο ολοκληρώνοντας την αλυσίδα της βιοποικιλότητας.

Δυστυχώς, αυτός ο πλούτος χάθηκε. Απαξιώθηκε. Θεωρήθηκε πως η γνώση του κόσμου της φύσης ήταν άχρηστη. Η επιστήμη είχε πάρει τη θέση της και ο άνθρωπος έχασε αυτή τη βιωμένη σοφία που αντλούσε από τη συν-ύπαρξη με τη φύση και τον πλούτο της. Ονόματα, σχήματα, ιδιότητες, διαφορές σταμάτησαν να έχουν νόημα ακόμη και για όσους κατάγονται από αγροτικές οικογένειες. Οι ιστορίες που μιλούσαν για τον κόσμο της φύσης κλειδώθηκαν στις αραχνιασμένες αποθήκες του νεοελληνικού πολιτισμού. Θεωρήθηκαν ξεπερασμένες, δεν ταίριαζαν με την «πλαστική» ζωή μας.

Τα τελευταία χρόνια ανακάλυψα τον κόσμο της φύσης. Χρειάστηκε πρώτα να βγάλω από το σώμα μου την προκατάληψη, την απέχθεια που καλλιεργήθηκε σε μένα και όλη τη γενιά μου -και όλους τους κατοπινούς- για το χώμα και τη φύση. «Στην πόλη», η προσταγή. Εκεί που όλα είναι «εύκολα». Χρειάστηκε να παλέψω, να βγάλω τα λέπια της απαρέσκειας για τη φύση. Εφτιαξα έναν κήπο. Εξήντα τετραγωνικά όλος κι όλος. Με ανυπομονησία περίμενα την πρώτη φορά τις ντοματιές να μου δώσουν καρπό. Ξερίζωσα με μανία τα πρώτα ψηλόλιγνα λαχανικά που φύτρωσαν ανάμεσά τους.

Τα μίσησα γιατί εμπόδιζαν τις καλές μου ντομάτες. Ωσπου έμαθα γι’ αυτά τα ασεβή λαχανικά.

Ηταν τα βλίτα. Που ταπεινά, με μια σεμνότητα, πάλευαν να προσελκύσουν την προσοχή μου. Είναι λαχανικά φυλλώδη που κανείς δεν ασχολείται μαζί τους. Συνήθως, φυτρώνουν απρόσκλητα. Τρυπώνουν ανάμεσα στα άλλα φυτά. Ωστόσο, διαπίστωσα πόσο ωφέλιμα είναι. Προσφέρουν το υλικό για γευστική σαλάτα, που έχει μεγάλη διατροφική αξία. Ρώτησα κι έμαθα. Αποτέλεσμα. Αυτό το ταπεινό χόρτο κατάφερε να κερδίσει τον σεβασμό μου. Επέβαλε την παρουσία του στον κήπο μου αλλά και προσέλκυσε τη φροντίδα μου, ώστε να πλουτίζει τακτικά το τραπέζι μου.

Γιατί όμως οι άνθρωποι τους κόλλησαν τη μεταφορική τους σημασία; Αυτά τα ταπεινά λαχανικά έγιναν η λέξη-σύμβολο για τους αργόστροφους. Και γιατί αυτό; Ο ανθρώπινος πολιτισμός θεωρεί τους χαμηλόφωνους βλίτα, αργόστροφους, λειψούς. Εχει ταυτίσει την ικανότητα με τη θορυβώδη συμπεριφορά, την εντυπωσιακή εμφάνιση, το ξόδεμα κόπου και χρημάτων. Οταν κάτι προσφέρεται άδολα, χωρίς περιτύλιγμα και την ανάγκη αλληλεξάρτησης αντιμετωπίζεται με επιφυλακτικότητα. Δεν του δίνεται ιδιαίτερη σημασία.

Τα βλίτα είναι αντισυμβατικά λαχανικά. Δεν ενδιαφέρονται για τις κοινωνικές νόρμες του ανθρώπινου πολιτισμού. Φυτρώνουν απρόσκλητα κι αυτό θεωρείται σοβαρή παρέκκλιση από τα κρατούντα για τις κοινωνίες που έχουν αυστηρή οργάνωση, όπου τίποτε δεν είναι τυχαίο.

Τα βλίτα, λοιπόν, μπορεί να γίνουν το σύμβολο ενός εναλλακτικού τρόπου ζωής, όπου η στροφή στη φύση και η γνώση της βιοποικιλότητας είναι αναγκαία συνθήκη για να ενισχυθούν ο αυθορμητισμός και ο σεβασμός στη διαφορετικότητα. Τα βλίτα υπενθυμίζουν πως δεν χρειάζονται μόνον οι πύρινοι λόγοι για τον σεβασμό όλων των όντων, όλων των κοινωνικών τάξεων. Πρωτίστως χρειάζεται να ενσωματωθούν αυτές οι νόρμες στην καθημερινότητα.

Τα ταπεινά βλίτα μάς θυμίζουν αλήθειες που έχουν ξεχαστεί. Στην εποχή μας που η δύναμη βρίσκεται στην εικόνα, τα βλίτα αντιτάσσουν την ουσία. Με διακριτικότητα λένε τη δική τους αλήθεια, που συχνά, μέσα στον θόρυβο που κάνει η εικόνα, δεν ακούγεται. Ρίξτε μια ματιά στους ταπεινούς, μπορεί να κρύβονται θησαυροί.

*καθηγητής Πανεπιστημίου Θεσσαλίας

ΕΦ-ΣΥΝ

Διαβάστε Περισσότερα »