Βασίλης Καλαμαράς
 |
| Η πύλη του στρατοπέδου Χαϊδαρίου, με τις δύο παραστάδες της να καταλήγουν στο ναζιστικό σύμβολο Siegrune |
Εναν χρόνο και 24 μέρες κράτησε ανοιχτή τη φριχτή πύλη του το στρατόπεδο συγκέντρωσης και μεταγωγών Χαϊδαρίου. Υπολογίζεται ότι από τις 3 Σεπτέμβρη 1943 έως τις 27 Σεπτέμβρη 1944 την πέρασαν 20.000 με 25.000 κρατούμενες και κρατούμενοι.
Η πλειονότητά τους ήταν μέλη και στελέχη του Κομμουνιστικού Κόμματος Ελλάδας, που βρίσκονταν φυλακισμένες και φυλακισμένοι από την περίοδο της δικτατορίας του Μεταξά (1936 - 1941) στα κολαστήρια της Ακροναυπλίας, της Λάρισας, των Τρικάλων, της Θήβας και των Καλαβρύτων.
Ημιτελές κέντρο στρατιωτικής εκπαίδευσης
Προτού όμως αναφερθούμε στα έργα και τις ημέρες των Ιταλών και των Γερμανών κατακτητών, ας δώσουμε ορισμένες χρηστικές πληροφορίες για τον τόπο και την ίδρυση του στρατοπέδου. Πρέπει να ανατρέξουμε σε παλιές φωτογραφίες του Μεσοπολέμου, στις οποίες το Χαϊδάρι είναι ένα αραιοκατοικημένο προάστιο, στα δυτικά της Αθήνας, που αριθμούσε 5.868 κατοίκους σύμφωνα με την απογραφή του 1940.
Αρχισε να χτίζεται το 1937 στους πρόποδες του Ποικίλου Ορους, ως κέντρο εκπαίδευσης του ελληνικού στρατού, ωστόσο το έργο έμεινε ημιτελές λόγω της κήρυξης του Ελληνοϊταλικού Πολέμου.
Το εγκαινιάζουν οι Ιταλοί φασίστες
 |
| Εσωτερική διαρρύθμιση του κύριου χώρου του κολαστηρίου |
Την αναχώρηση από τη Λάρισα περιγράφει ζωντανά ο γιατρός κρατούμενος Αντώνης Ι. Φλούντζης (1906-1988) στην εκτενή και τεκμηριωμένη μαρτυρία του «Χαϊδάρι. Κάστρο και βωμός της Εθνικής Αντίστασης» (β' έκδοση, εκδόσεις «Παπαζήση», 1986):
Εξι χρόνια στο κάτεργο της Ακροναυπλίας
«Στον σταθμό μείναμε έως αργά το βράδυ. Οι φρουροί μας ήταν αρκετοί και γερά οπλισμένοι, αλλά δεν εμπόδιζαν τους πολίτες που έρχονταν για να μας δώσουν τρόφιμα και τσιγάρα. Εκείνη η μέρα ήταν για μας αποκάλυψη. Η συγκίνησή μας δεν περιγράφεται. Κλεισμένοι και αυστηρά απομονωμένοι 6 σχεδόν χρόνια στο κάτεργο της Ακροναυπλίας και πάνω από μισό χρόνο στο στρατόπεδο της Λάρισας, δεν μπορούσαμε να ξέρουμε τις αλλαγές που είχαν συντελεστεί στη χώρα και στον λαό μας. Και όσα μαθαίναμε από δω κι από κει δεν μπορούσαν να μας δώσουν μια κάπως ολοκληρωμένη εικόνα και να μας προετοιμάσουν ψυχολογικά.
«Μας ξάφνιασε και μας συγκλόνισε ο λαϊκός χείμαρρος»
Γι' αυτό μας ξάφνιασε και μας συγκλόνισε κυριολεκτικά εκείνος ο λαϊκός χείμαρρος, εκείνο το λαϊκό προσκύνημα που άρχισε σχεδόν μόλις μας στοίβαξαν στα βαγόνια και συνεχίστηκε χωρίς διακοπή έως το βράδυ. Γυναίκες, άνδρες και παιδιά σε μια ατελείωτη σειρά κατέφθαναν στον σταθμό, έτρεχαν στα βαγόνια μας και μας κουβάλαγαν ψωμιά, τυρί (ακόμα και με τους τενεκέδες), άλλα τρόφιμα, σταφύλια (καφάσια ολόκληρα), τσιγάρα (πακέτα και κούτες), καθώς και χρήματα».
Στις 3 Σεπτέμβρη από Αθήνα για Χαϊδάρι
Η αμαξοστοιχία έφτασε στην Αθήνα στις 3 Σεπτέμβρη. Η αποβίβαση έγινε στον Σταθμό Λαρίσης και ακολούθησε επιβίβαση σε στρατιωτικά καμιόνια, με κατεύθυνση προς το Χαϊδάρι. Με ιταλική φρουρά το στρατόπεδο λειτούργησε μόνο λίγες μέρες, υπό τον λοχαγό Ροάτα. Το απόγευμα της 8ης Σεπτέμβρη ανακοινώνεται η συνθηκολόγηση της Ιταλίας και η κυβέρνηση Μπαντόλιο υπογράφει ανακωχή.
Την επόμενη μέρα, στις 9.30 το πρωί, ήρθε στο αναρρωτήριο ο Ιταλός γιατρός. Και πάλι ο λόγος στον αυτόπτη μάρτυρα του αγωνιστή στην υπηρεσία της υγείας των συντρόφων του:
«Εφερε μαζί του την κατάσταση των κρατουμένων και έχοντας δίπλα του τον αρχινοσοκόμο, που μιλούσε καλά τα Ιταλικά, μελετούσε την κατάσταση και ξεχώριζε ποιοι έπρεπε να απολυθούν και ποιοι θα έμεναν στο στρατόπεδο για να παραδοθούν στους Γερμανούς.
Για απόλυση σημείωνε όσους είχαν πιαστεί σαν σαλταδόροι και τα παρόμοια. Οσοι ήταν για όπλα και για αντίσταση κατά των αρχών κατοχής θα κρατούνταν στο στρατόπεδο. Επειτα στράφηκε σε μένα και μου είπε: "Θα το θεωρήσω ατιμία αν φεύγοντας δεν σε πάρω μαζί μου και μείνεις στα χέρια των Γερμανών".
Η ελευθερία κόστιζε 100.000 δραχμές και πάνω!
Στο τέλος πήρε τα χαρτιά του κι έφυγε, χωρίς να τον ξαναδούμε και χωρίς να απολυθεί κανείς. Μετά το μεσημέρι ο διερμηνέας, κατ' εντολή του διοικητή, πήρε σβάρνα τους θαλάμους και έλεγε στους κρατούμενους ότι όποιος μπορεί να δώσει από 100.000 δρχ. και πάνω, το βράδυ θα αφεθεί ελεύθερος. Οσοι είχαν λεφτά έδιναν και γράφονταν σε μια κατάσταση».
Ας δώσουμε όμως και μια περιγραφή της δομής του στρατοπέδου. Περιβαλλόταν από έναν ψηλό μαντρότοιχο με γερά εξοπλισμένες σκοπιές κάθε 200 μέτρα, με τριπλή σειρά συρματοπλέγματα στην εξωτερική πλευρά, ενώ είχαν απλωθεί και σε πυκνή πλέξη μέσα από τον μαντρότοιχο. Η είσοδος ήταν από τη δυτική πλευρά και είχε διπλές σιδερένιες πόρτες. Στα νοτιοανατολικά ήταν το κτίριο της εξωτερικής φρουράς και τα μαγειρεία της, στα βορειοανατολικά τα μαγειρεία του στρατοπέδου και οι αποθήκες τροφίμων.
 |
| Αντώνης Ι. Φλούντζης, ο κρατούμενος γιατρός, και το εξώφυλλο της μαρτυρίας του, «Χαϊδάρι. Κάστρο και βωμός της Εθνικής Αντίστασης» |
«Το "15" φέρνει ρίγη φρίκης και απελπισίας»
Αποτελούνταν από 21 κτίρια - μπλοκ, τα οποία λειτουργούσαν ως κρατητήρια, με το εμβληματικό «15», που αρχικά προοριζόταν για πειθαρχείο, να μετατρέπεται σε κτίριο απομόνωσης όταν ανέλαβαν τις τύχες των εγκλείστων οι Γερμανοί. «Το "15" φέρνει ρίγη φρίκης και απελπισίας», καταθέτει ο δικηγόρος Αλέξανδρος Ζήσης, ο οποίος κρατήθηκε για πέντε μήνες. Αλλα κτίσματα χρησιμοποιήθηκαν ως διοικητήριο, ως γραφεία, ως στρατώνες, ως αναρρωτήριο, ως μαγειρεία, ως λουτρά, ως αποθήκες.
Στις 10 Σεπτέμβρη 1943 το κνούτο το παίρνουν στα χέρια τους οι ναζί. Πρώτος διοικητής ορίζεται ο Ρούντι Τρέπτε, ένας κοντόχοντρος επιλοχίας, πρώην κουρέας, φανατικός χιτλερικός, πεισματάρης και εγωιστής, που είχε ύφος στρατάρχη. Του είχαν κολλήσει το προσωνύμιο «Καληνύχτας», επειδή μετά το βραδινό προσκλητήριο συνήθιζε να λέει «Καληνύχτα».
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου