PISA: Τους δώσαμε τον κόσμο σε μια οθόνη. Και ξεχάσαμε να τους μάθουμε να τον διαβάζουν

Νατάσα Στασινού

Ένα παιδί μπορεί να χειρίζεται σήμερα με άνεση 10 εφαρμογές και να δυσκολεύεται να εντοπίσει την κεντρική ιδέα μιας παραγράφου. Να βρίσκει αμέσως μια απάντηση, αλλά να μην μπορεί να εξηγήσει γιατί είναι σωστή. Να περνά ατελείωτες ώρες ανάμεσα σε λέξεις, εικόνες και αριθμούς, χωρίς να αποκτά τα εργαλεία για να τους δώσει νόημα.

Τα νέα αποτελέσματα της έρευνας PISA αποτυπώνουν αυτή την ανησυχητική απόσταση ανάμεσα στην πρόσβαση στην πληροφορία και στην κατάκτηση της γνώσης.

Ειδικά στην Ελλάδα τα αποτελέσματα είναι κάτι παραπάνω από απογοητευτικά. Είναι σχεδόν σοκαριστικά. Οι μισοί 15χρονοι βρίσκονται κάτω από το βασικό επίπεδο επάρκειας στα μαθηματικά (δεν κατανοούν τα στοιχειώδη), ενώ το 44% δεν περνά τη βάση στην κατανόηση κειμένου.

Στον ΟΟΣΑ, τα αντίστοιχα ποσοστά είναι 35% και 31%. Αυτό δεν σημαίνει ότι τα παιδιά δεν μπορούν να διαβάσουν λέξεις ή να κάνουν καμία πράξη. Σημαίνει ότι αυτά που μαθαίνουν δεν μπορούν να τα αξιοποιήσουν στην καθημερινότητά τους.

Το πρόβλημα δεν περιορίζεται στα ελληνικά σύνορα. Μεταξύ 2015 και 2025, οι επιδόσεις στην κατανόηση κειμένου μειώθηκαν κατά 28 (!) μονάδες στον ΟΟΣΑ και κατά 16 στις υπόλοιπες συμμετέχουσες χώρες και οικονομίες. Στα μαθηματικά, η πτώση ήταν 22 και οκτώ μονάδες αντίστοιχα, όπως καταγράφει η διεθνής έκθεση. Η πανδημία επιδείνωσε το πρόβλημα, αλλά η διαδρομή της υποχώρησης είναι μεγαλύτερη.

Πώς φτάσαμε εδώ; Τα αποτελέσματα δεν δίνουν μία μοναδική αιτία. Μας υποχρεώνουν, όμως, να κοιτάξουμε τις συνήθειες που καλλιεργούμε.

Ναι, χρειάζεται το χαρτί

Η ανάγνωση χρειάζεται χρόνο χωρίς διακοπές. Χρειάζεται να μείνεις σε μια δύσκολη πρόταση, να επιστρέψεις στην προηγούμενη σελίδα, να ανεχθείς ότι δεν καταλαβαίνεις αμέσως. Και ναι, χρειάζεται χαρτί.

Ο κόσμος της αδιάκοπης κύλισης (σκρολαρίσματος κοινώς) μάς εκπαιδεύει στην αντίθετη κίνηση: προσπέρασε, άλλαξε, αναζήτησε το επόμενο ερέθισμα. Τα παιδιά δεν διαβάζουν πια για ευχαρίστηση. Δεν βυθίζονται μέσα σε ένα βιβλίο. Είναι βυθισένα σε μία ατελείωτη ψηφιακή διάσπαση.

Θα ήταν, ωστόσο, βολικό να φορτώσουμε όλη την ευθύνη στο κινητό και τις οθόνες. Τι χώρο αφήνουμε στο σχολείο για ολόκληρα βιβλία, συζήτηση, απορίες; Πόσο συχνά επιβραβεύουμε την αναπαραγωγή της σωστής απάντησης και πόσο την κατανόησή της; Και στο σπίτι, ποιο παράδειγμα δίνουμε όταν ζητάμε συγκέντρωση κοιτάζοντας τη δική μας οθόνη;

Οι νέες τεχνολογίες είναι πολύτιμες. Μπορούν να ανοίξουν βιβλιοθήκες, να προσαρμόσουν ασκήσεις, να βοηθήσουν έναν εκπαιδευτικό να εντοπίσει κενά. Η χρησιμότητά τους εξαρτάται από τον τρόπο διδασκαλίας.

To παράδειγμα της Εσθονίας

Η Εσθονία προσφέρει ένα χρήσιμο αντίπαραδειγμα. Βρίσκεται στην πρώτη δεκάδα και στα τρία βασικά πεδία του PISA 2025, σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ. Παρά την ψηφιακή της πρωτοπορία, διατηρεί ισχυρά παιδαγωγικά θεμέλια: καταρτισμένους εκπαιδευτικούς με αυτονομία, κοινές απαιτήσεις και έγκαιρη υποστήριξη των παιδιών που δυσκολεύονται, ήδη από το νηπιαγωγείο. Τα κενά αντιμετωπίζονται προτού γίνουν μόνιμη απόσταση.

Το ζητούμενο είναι να ξαναδώσουμε βάρος στα βασικά: καθημερινή ανάγνωση, γραφή με προσωπική σκέψη, μαθηματικό συλλογισμό, έγκαιρη βοήθεια. Όλα αυτά απαιτούν υπομονή. Είναι εύκολο να χαρακτηρίσουμε μια γενιά «αμόρφωτη». Πιο δύσκολο να αναγνωρίσουμε είναι πόσο λίγο φροντίσαμε την καλλιέργειά της.

Το ζητούμενο

Οι οθόνες είναι εδώ και δεν θα εξαφανιστούν, θα πολλαπλασιαστούν. Η Τεχνητή Νοημοσύνη είναι πανταχού παρούσα και ο πειρασμός της τεράστιος. Τα παιδιά μας ζουν σε αυτή την εποχή, ο χρόνος δεν γυρίζει. Ξέρουν ότι μπορούν να βρούν εύκολα την έτοιμη απάντηση στα πάντα. Το σχολείο και η οικογένεια δεν χρειάζεται να τους κρύψουν τις δυνατότητες της τεχνολογίας. Είναι όμως απολύτως αναγκαίο να ασχοληθούν μαζί τους και να τους ενισχύσουν το πιο σημαντικό προσόν: την ικανότητα να κρίνουν τις έτοιμες απαντήσεις — ακόμη κι όταν μια μηχανή μπορεί να τις παράγει σε δευτερόλεπτα.

Πηγή: naftemporiki

---

Η Σφήκα: Επιλογές

---