Παναγιώτα Ψυχογιού
Γιατί μια φαινομενικά φυσιολογική ομάδα νεαρών ενηλίκων καταλήγει στην εν ψυχρώ εκτέλεση στο όνομα του τζιχάντ; Πριν από 70 χρόνια υπήρξε κάτι παρόμοιο με τους φρουρούς στα ναζιστικά στρατόπεδα συγκέντρωσης, όπου άλλοι έγιναν δήμιοι για ιδεολογικούς λόγους ενώ άλλοι υπακούοντας εντολές. Στα μέσα της δεκαετίας του 1990 έχουμε τη γενοκτονία στη Ρουάντα και τη σφαγή της Σρεμπρένιτσα στη Βοσνία.
Ο Νευροχειρουργός Itzhak Fried, στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια, στο Λος Άντζελες το 1997, υποστήριξε ότι ο μετασχηματισμός των μη-βίαιων ατόμων σε δολοφόνους χαρακτηρίζεται από ένα σύνολο συμπτωμάτων που υποδηλώνει μια συχνή πάθηση, την οποία ονόμασε σύνδρομο Ε (βλέπε "Επτά συμπτώματα του κακού: Ψυχαναγκαστική επαναλαμβανόμενη βία, Ψυχαναγκαστικές πεποιθήσεις, ταχεία απευαισθητοποίηση στη βία, ιδεολογικός φανατισμός, διαχωρισμός της βίας από τις καθημερινές δραστηριότητες, υπακοή στην αρχή). Αυτές είναι απόπειρες της επιστήμης να εξηγήσει το κακό.
Τι μετατρέπει ωστόσο ένα συνηθισμένο άτομο σε έναν δολοφόνο; Η ιδέα ότι ένα πολιτισμένο ανθρώπινο ον μπορεί να είναι σε θέση να προβεί σε βάρβαρες πράξεις είναι τόσο ξένη ώστε συχνά αποδίδονται στα ζωώδη ένστικτα των ανθρώπων . Αυτά πιστεύουν μερικοί ότι αποτελούν τη δικαιολογία για την τρομοκρατία. Έχουν γίνει πολλές απόπειρες για να εξηγηθούν οι ρίζες του μίσους.
Για τον Καστοριάδη: «Υπάρχουν δύο ψυχικές εκφράσεις του μίσους: το μίσος για τον άλλο και το μίσος για τον εαυτό μας, το οποίο συχνά δεν παρουσιάζεται ως τέτοιο. Αλλά πρέπει να καταλάβουμε ότι και τα δυο έχουν κοινή ρίζα, την άρνηση της ψυχικής μονάδας να δεχθεί αυτό που για την ίδια είναι ξένο...Η κύρια απάτη είναι πάντα: οι κανόνες μας είναι το καλό· το καλό είναι οι κανόνες μας· οι κανόνες μας δεν είναι ίδιοι με τους δικούς τους· άρα οι κανόνες τους δεν είναι καλοί. Επίσης: ο θεός μας είναι ο αληθινός· η αλήθεια είναι ο θεός μας· ο θεός μας δεν είναι ίδιος με τον δικό τους· άρα ο θεός τους δεν είναι ο αληθινός.
Πάντα φαινόταν σχεδόν αδύνατο οι ανθρώπινες ομάδες να αντιμετωπίζουν το διαφορετικό ως ακριβώς αυτό: απλώς διαφορετικό. Επίσης, ήταν σχεδόν αδύνατο να αντιμετωπίζουν τους θεσμούς των άλλων ως ούτε κατώτερους ούτε ανώτερους αλλά απλώς ως διαφορετικούς. Μπορώ μόνο να αναφέρω έναν παράγοντα που αφορά τις μαζικές εκρήξεις εθνικού και ρατσιστικού μίσους στη σύγχρονη εποχή. Η κατάρρευση, στις καπιταλιστικές κοινωνίες, σχεδόν όλων των αρχών είχε ως επίπτωση τη συσπείρωση για λόγους ταύτισης γύρω από τη «θρησκεία», το «έθνος» ή τη «ράτσα» και όξυνε το μίσος προς τους ξένους. Η κατάσταση δεν είναι διαφορετική στις μη ευρωπαϊκές κοινωνίες που υφίστανται το σοκ της εισβολής του μοντέρνου τρόπου ζωής, άρα και την κονιοποίηση των παραδοσιακών σημείων αναφοράς με τα οποία ταυτίζονται τα άτομα. Το αποτέλεσμα είναι η αύξηση του θρησκευτικού και/ή εθνικού φανατισμού».( Οι ρίζες του μίσους)
Για τον Κονδύλη: «Η έσχατη πραγματικότητα συνίσταται από υπάρξεις, άτομα ή ομάδες που αγωνίζονται για την αυτοσυντήρησή τους και μαζί αναγκαστικά, για τη διεύρυνση της ισχύος τους. Γι’ αυτό συναντώνται ως φίλοι ή ως εχθροί και αλλάζουν φίλους και εχθρούς ανάλογα με τις ανάγκες του αγώνα για την αυτοσυντήρησή τους και τη διεύρυνση της ισχύος τους» (Κονδύλης Ισχύς και απόφαση). Η αυτοσυντήρηση είναι για τον Κονδύλη ένστικτο και συγχρόνως αγώνας.Η απόφαση γεννιέται από την ορμή της αυτοσυντήρησης.Ο εχθρός είναι το «πεπρωμένο της απόφασης» και «κυρίαρχος είναι όποιος μπορεί να ερμηνεύει δεσμευτικά δήθεν αντικειμενικές αρχές».
Η διαχρονική αξία των κειμένων του επιβεβαιώνεται καθημερινά. Το επίμετρο της Θεωρίας του Πολέμου όπου αναφέρεται στο πρόβλημα της άνισης ανάπτυξης καιτων ανισοτήτων ισχύος μεταξύ των κρατών του διεθνούς συστήματος και στην ισορροπία δυνάμεων ως προϋπόθεση σταθερότητας επιβεβαιώνεται. Για τον Κονδύλη η τρομοκρατία αποτελεί επακόλουθο της διαιώνισης του «διεθνούς προβλήματος». Η άνιση ανάπτυξη, ο ηγεμονισμός, οι διεθνείς επεμβάσεις και οι στρατηγικοί ανταγωνισμοί που οξύνουν τα ιστορικά περιφερειακά προβλήματα βρίσκονται στη ρίζα του διεθνούς προβλήματος.
Αναφερόμενος στην τρομοκρατία, προειδοποιεί για τη μορφή που θα μπορούσαν να λάβουν τα τρομοκρατικά χτυπήματα από μικρές χώρες εναντίον δυνάμεων με πλανητική ισχύ:
«Ετσι, σύντομοι και εντατικοί, οιονεί ‘χειρουργικοί’ πόλεμοι, όπου η υψηλή τεχνολογία θα εκδιπλώνει ανεμπόδιστα τις δυνατότητές της και θα κρίνει αποτελεσματικά την έκβαση του πολέμου, είναι πιθανοί μονάχα όταν ο ένας από τους δύο εμπολέμους, ο ‘χειρουργός’ δηλαδή, υπερέχει λίγο-πολύ συντριπτικά. Οσοι, λοιπόν, προβλέπουν ότι στο μέλλον θα επικρατήσει αυτή η μορφή πολέμου, στην πραγματικότητα έχουν κατά νουν έναν ορισμένο συσχετισμό δυνάμεων.
Με δεδομένον αυτόν τον συσχετισμό, ο ασθενέστερος μόνον μια δυνατότητα έχει, να μεταφέρει (εν μέρει) τον πόλεμο στο έδαφος του ισχυρότερου, να επιτύχει δηλαδή με άλλα μέσα ό,τι μια μεσαία ή μείζων Δύναμη θα κατάφερνε με τους βαλλιστικούς της πυραύλους. Η δύναμη αυτή είναι η τρομοκρατία και η δολιοφθορά.
Οι Δυνάμεις, οι οποίες διεκδικούν για τον εαυτό τους το δικαίωμα επεμβάσεως όπου και όποτε θέλουν, επικαλούμενες –και αυτό ούτε καν πάντα- ‘ανθρωπιστικούς’ και ‘ειρηνιστικούς’ σκοπούς, θα μάθουν, σε διάφορες περιπτώσεις στο μέλλον, ότι η επέμβαση δεν εξάγεται μόνον υπό μορφή στρατιωτικών επιχειρήσεων αλλά και εισάγεται υπό μορφή τρομοκρατικών ενεργειών. Οπου αυτές έχουν πολιτικά κίνητρα, μπορούν να χαρακτηριστούν ως η απάντηση του φτωχού στην στρατιωτική ισχύ του πλούσιου.
Πρόκειται για μια πολιτική βούληση που δεν έχει τα πολεμικά μέσα να εκφραστεί πλήρως και ανοιχτά, σε επίπεδο ισοτιμίας, με τον αντίπαλο. Ωστόσο, κάθε ορισμός της τρομοκρατίας είναι επισφαλής, όχι μόνον εξαιτίας του πλήθους των μορφών και των πηγών της, αλλά και γιατί δύσκολα αποφεύγει κανείς, ως φίλος, τον εξωραϊσμό ή, ως εχθρός, το ανάθεμα» (Θεωρία του Πολέμου (σελ. 375-376).
ArtiNews
Γιατί μια φαινομενικά φυσιολογική ομάδα νεαρών ενηλίκων καταλήγει στην εν ψυχρώ εκτέλεση στο όνομα του τζιχάντ; Πριν από 70 χρόνια υπήρξε κάτι παρόμοιο με τους φρουρούς στα ναζιστικά στρατόπεδα συγκέντρωσης, όπου άλλοι έγιναν δήμιοι για ιδεολογικούς λόγους ενώ άλλοι υπακούοντας εντολές. Στα μέσα της δεκαετίας του 1990 έχουμε τη γενοκτονία στη Ρουάντα και τη σφαγή της Σρεμπρένιτσα στη Βοσνία.
Ο Νευροχειρουργός Itzhak Fried, στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια, στο Λος Άντζελες το 1997, υποστήριξε ότι ο μετασχηματισμός των μη-βίαιων ατόμων σε δολοφόνους χαρακτηρίζεται από ένα σύνολο συμπτωμάτων που υποδηλώνει μια συχνή πάθηση, την οποία ονόμασε σύνδρομο Ε (βλέπε "Επτά συμπτώματα του κακού: Ψυχαναγκαστική επαναλαμβανόμενη βία, Ψυχαναγκαστικές πεποιθήσεις, ταχεία απευαισθητοποίηση στη βία, ιδεολογικός φανατισμός, διαχωρισμός της βίας από τις καθημερινές δραστηριότητες, υπακοή στην αρχή). Αυτές είναι απόπειρες της επιστήμης να εξηγήσει το κακό.
Τι μετατρέπει ωστόσο ένα συνηθισμένο άτομο σε έναν δολοφόνο; Η ιδέα ότι ένα πολιτισμένο ανθρώπινο ον μπορεί να είναι σε θέση να προβεί σε βάρβαρες πράξεις είναι τόσο ξένη ώστε συχνά αποδίδονται στα ζωώδη ένστικτα των ανθρώπων . Αυτά πιστεύουν μερικοί ότι αποτελούν τη δικαιολογία για την τρομοκρατία. Έχουν γίνει πολλές απόπειρες για να εξηγηθούν οι ρίζες του μίσους.
Για τον Καστοριάδη: «Υπάρχουν δύο ψυχικές εκφράσεις του μίσους: το μίσος για τον άλλο και το μίσος για τον εαυτό μας, το οποίο συχνά δεν παρουσιάζεται ως τέτοιο. Αλλά πρέπει να καταλάβουμε ότι και τα δυο έχουν κοινή ρίζα, την άρνηση της ψυχικής μονάδας να δεχθεί αυτό που για την ίδια είναι ξένο...Η κύρια απάτη είναι πάντα: οι κανόνες μας είναι το καλό· το καλό είναι οι κανόνες μας· οι κανόνες μας δεν είναι ίδιοι με τους δικούς τους· άρα οι κανόνες τους δεν είναι καλοί. Επίσης: ο θεός μας είναι ο αληθινός· η αλήθεια είναι ο θεός μας· ο θεός μας δεν είναι ίδιος με τον δικό τους· άρα ο θεός τους δεν είναι ο αληθινός.
Πάντα φαινόταν σχεδόν αδύνατο οι ανθρώπινες ομάδες να αντιμετωπίζουν το διαφορετικό ως ακριβώς αυτό: απλώς διαφορετικό. Επίσης, ήταν σχεδόν αδύνατο να αντιμετωπίζουν τους θεσμούς των άλλων ως ούτε κατώτερους ούτε ανώτερους αλλά απλώς ως διαφορετικούς. Μπορώ μόνο να αναφέρω έναν παράγοντα που αφορά τις μαζικές εκρήξεις εθνικού και ρατσιστικού μίσους στη σύγχρονη εποχή. Η κατάρρευση, στις καπιταλιστικές κοινωνίες, σχεδόν όλων των αρχών είχε ως επίπτωση τη συσπείρωση για λόγους ταύτισης γύρω από τη «θρησκεία», το «έθνος» ή τη «ράτσα» και όξυνε το μίσος προς τους ξένους. Η κατάσταση δεν είναι διαφορετική στις μη ευρωπαϊκές κοινωνίες που υφίστανται το σοκ της εισβολής του μοντέρνου τρόπου ζωής, άρα και την κονιοποίηση των παραδοσιακών σημείων αναφοράς με τα οποία ταυτίζονται τα άτομα. Το αποτέλεσμα είναι η αύξηση του θρησκευτικού και/ή εθνικού φανατισμού».( Οι ρίζες του μίσους)
Για τον Κονδύλη: «Η έσχατη πραγματικότητα συνίσταται από υπάρξεις, άτομα ή ομάδες που αγωνίζονται για την αυτοσυντήρησή τους και μαζί αναγκαστικά, για τη διεύρυνση της ισχύος τους. Γι’ αυτό συναντώνται ως φίλοι ή ως εχθροί και αλλάζουν φίλους και εχθρούς ανάλογα με τις ανάγκες του αγώνα για την αυτοσυντήρησή τους και τη διεύρυνση της ισχύος τους» (Κονδύλης Ισχύς και απόφαση). Η αυτοσυντήρηση είναι για τον Κονδύλη ένστικτο και συγχρόνως αγώνας.Η απόφαση γεννιέται από την ορμή της αυτοσυντήρησης.Ο εχθρός είναι το «πεπρωμένο της απόφασης» και «κυρίαρχος είναι όποιος μπορεί να ερμηνεύει δεσμευτικά δήθεν αντικειμενικές αρχές».
Η διαχρονική αξία των κειμένων του επιβεβαιώνεται καθημερινά. Το επίμετρο της Θεωρίας του Πολέμου όπου αναφέρεται στο πρόβλημα της άνισης ανάπτυξης καιτων ανισοτήτων ισχύος μεταξύ των κρατών του διεθνούς συστήματος και στην ισορροπία δυνάμεων ως προϋπόθεση σταθερότητας επιβεβαιώνεται. Για τον Κονδύλη η τρομοκρατία αποτελεί επακόλουθο της διαιώνισης του «διεθνούς προβλήματος». Η άνιση ανάπτυξη, ο ηγεμονισμός, οι διεθνείς επεμβάσεις και οι στρατηγικοί ανταγωνισμοί που οξύνουν τα ιστορικά περιφερειακά προβλήματα βρίσκονται στη ρίζα του διεθνούς προβλήματος.
Αναφερόμενος στην τρομοκρατία, προειδοποιεί για τη μορφή που θα μπορούσαν να λάβουν τα τρομοκρατικά χτυπήματα από μικρές χώρες εναντίον δυνάμεων με πλανητική ισχύ:
«Ετσι, σύντομοι και εντατικοί, οιονεί ‘χειρουργικοί’ πόλεμοι, όπου η υψηλή τεχνολογία θα εκδιπλώνει ανεμπόδιστα τις δυνατότητές της και θα κρίνει αποτελεσματικά την έκβαση του πολέμου, είναι πιθανοί μονάχα όταν ο ένας από τους δύο εμπολέμους, ο ‘χειρουργός’ δηλαδή, υπερέχει λίγο-πολύ συντριπτικά. Οσοι, λοιπόν, προβλέπουν ότι στο μέλλον θα επικρατήσει αυτή η μορφή πολέμου, στην πραγματικότητα έχουν κατά νουν έναν ορισμένο συσχετισμό δυνάμεων.
Με δεδομένον αυτόν τον συσχετισμό, ο ασθενέστερος μόνον μια δυνατότητα έχει, να μεταφέρει (εν μέρει) τον πόλεμο στο έδαφος του ισχυρότερου, να επιτύχει δηλαδή με άλλα μέσα ό,τι μια μεσαία ή μείζων Δύναμη θα κατάφερνε με τους βαλλιστικούς της πυραύλους. Η δύναμη αυτή είναι η τρομοκρατία και η δολιοφθορά.
Οι Δυνάμεις, οι οποίες διεκδικούν για τον εαυτό τους το δικαίωμα επεμβάσεως όπου και όποτε θέλουν, επικαλούμενες –και αυτό ούτε καν πάντα- ‘ανθρωπιστικούς’ και ‘ειρηνιστικούς’ σκοπούς, θα μάθουν, σε διάφορες περιπτώσεις στο μέλλον, ότι η επέμβαση δεν εξάγεται μόνον υπό μορφή στρατιωτικών επιχειρήσεων αλλά και εισάγεται υπό μορφή τρομοκρατικών ενεργειών. Οπου αυτές έχουν πολιτικά κίνητρα, μπορούν να χαρακτηριστούν ως η απάντηση του φτωχού στην στρατιωτική ισχύ του πλούσιου.
Πρόκειται για μια πολιτική βούληση που δεν έχει τα πολεμικά μέσα να εκφραστεί πλήρως και ανοιχτά, σε επίπεδο ισοτιμίας, με τον αντίπαλο. Ωστόσο, κάθε ορισμός της τρομοκρατίας είναι επισφαλής, όχι μόνον εξαιτίας του πλήθους των μορφών και των πηγών της, αλλά και γιατί δύσκολα αποφεύγει κανείς, ως φίλος, τον εξωραϊσμό ή, ως εχθρός, το ανάθεμα» (Θεωρία του Πολέμου (σελ. 375-376).
ArtiNews
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου